Preséntase en Madrid a novela ‘Viaxe
extraordinaria’ do autor Nemesio Cántabro. Despois de seis meses sen produción
ningunha agardábase con verdadeira impaciencia a nova obra de quen ven sendo
louvado coma o proeiro da máis recente xeración de autores. Pouco podemos dicir
do seu estilo, xa colmatado nas súas trinta obras anteriores, número de
prodixio para un escritor que, segundo as crónicas, non cumpríu aínda os
vintecinco anos. Ou máis ben dixéramos a súa eiva de estilo, xa que Cántabro
fuxe a mantenta de toda petulancia, de todo agromo de estilismo, de todo
traballo literario.
Como é sabido, para esta xeración o importante é a historia;
o demáis, non vale cousa. Neste aspecto, non cansaremos de salientar a notable
inversión metaliteraria que este xeito de escribir nos anuncia. Durante
séculos, ben poderíamos dicir dende que a escrita foi revelada, a literatura de
calidade veu santificando a autores que sabían escribir, que temperaban de
matices á narración, que aportaban unha calidez introspectiva, un recendo á
madeira vella que construía o relato coma un artiluxio preciado, unha nave
bogando nun océano convulso. A cousa relatada non era importante; o argumento, irrelevante.
O tesouro era o cofre, mais nada. As grandes obras da literatura, secomasí, non
adoitan ofrecer un contido de interese: ‘Guerra e paz’ non é máis que un
folletín, ‘Os Buddenbroock’, a interminable historia dunha familia ordinaria,
‘Macbeth’, a narración dun golpe de estado máis ben triste, ‘O gardián entre o
centeo’, o aburrido diario dun aparvado, ‘Jane Eyre’, unha muller que adoece
por un home… etc. Obras de arte inmorredoiras non polo que relatan senón por
como o fan, pola tensión e beleza do delicado fío narrativo que enfeitiza o
espírito do leitor.
En realidade, e velaí o interese do cambio de perspectiva
que propón Cántabro, a obra --ou, con licencia pola cursilería, o arte-- estaba
nas palabras mesmas, na tipografía impresa, nas metáforas, na lingoaxe, neses
recursos estilísticos que eran o cerne da andamiaxe literaria. Pero todo iso,
hai que asumilo nesta sociedade complexizada, xa ten pouco futuro; as novas
xeracións achéganse ao relato escrito na procura da mesma experiencia de
insoportable inmediatez que sobarda os seus vencellos nas redes sociais. As
obras de Cántabro souberon advertir o cambio de paradigma para ofrecer aos seus
leitores o que estaban a agardar: libros nos que pasan moitas cousas a moita
xente; libros ‘ginkana’ que non refrean en soliloquios noitébregos, dúbidas de
moral, conflitos interiores e demáis trapalladas que poideran alterar o ritmo
dun relato que avanza coma un seituradora nunha chousa de millo.
‘Viaxe
extraordinaria’, a nova proposta de Cántabro para esta estación, reincide
nestas características, e algunha outra ben rechamante, como é a súa particular
reinterpretación da novidade artística. De feito, incorpora unha sorprendente
figura argumental que resulta, analisado dende unha certa distancia, unha
consecuencia inevitable e lóxica do poderío onmímodo do relato. Neste enfoque, as
novas doutrinas literarias están a renegociar o concepto clásico de
orixinalidade, achegándoo a unha acepción máis técnica e precisa. Non será necesario
lembrar como os autores clásicos ou os seus herdeiros gastaban e aínda gastan a
vida enteira esculcando obras alleas, vixiando de esguello que tal ou cual
autor non copiara nada que vulnerara o seu sacrosanto dereito de autor. ¡Que murcha
a vida do fillo do poeta que escribira ‘mergúllome no peito azul da deusa
infinita’, demandando ao fillo daquel outro poeta que escribiu ‘infinítome no
peito azul da deusa sulagada’!
Nembergantes, a nova interpretación, como
dicimos máis apegada á xurisprudencia mercantil de patentes e marcas, ten por
orixinal todo aquilo que aporta novidade relevante no estado da literatura, por
máis que, como é lóxico, use elementos, argumentos, frases, tropos, xa
utilizados en obras anteriores; por máis que estes últimos non conformen obra
orixinal, o resultado si que o sería.
A última obra de Cántabro é un paradigma
desta nova forma de literatura e, aventuramos, convertirase nun clásico en non
moito tempo. Non descubro ningún misterio se revelo que os sete primeiros
capítulos da novela son unha copia literal do clásico libro ‘As sagas lendarias
de Leif Erikssson, o afortunado’, publicado en Reikiavik en 1867, segundo a
tradución que Laín Entralgo ofreceu a Austral en 1962, e que o resto da obra
resulta ser unha inmaculada transcrición da novela ‘Titanic, luces e sombras’, escrita
en 1933 por Hadrián García López para a editorial Juventud. Para un ollo pouco sagaz,
pouco entreado nas novas teorías literarias, podería semellar que estamos ante
un plaxio indebido; nada máis lonxe da realidade. Do mesmo xeito que un invento
ven da xuntanza ditosa de dúas cousas xa coñecidas, así Cántabro da ao prelo unha
obra enteiramente nova a partires de dous vellos anacos xa escritos. O pulo
criador deste autor maniféstase así na súa habelencia para dar brillantez
descritiva e aportar achádegos argumentáis non poñendo nada de seu. Velaí o
prodixio de observar como capítulos anodinos, de tono apagado nas súas obras de
orixe, cobran ao seren copiados pola pruma de Cántabro un acento épico e unha
potencia narrativa sen igual. Todos coñecemos as tradicionais sagas
escandinavas e poucos hai entre nós que non teñan lido sobre o Titanic…
Parecería que nada nos podería sorprender neste particular. Pero como non
deixarse levar pola marabillosa historia nun fato de homes que, crendo nos
relatos de vellos comerciantes vikingos, se botan ao mar nun drakkar de madeira
e vimbio, con vela cadrada e remos, capitaneados por Leif, fillo de Erik? Como
non emocionarse lendo como saíron de Islandia unha tarde de primavera vestidos
en pel de foca? Como non sentir arrepío perante as infindas calamidades que
sufriron despois de acadar Groenlandia, ao decidiren navegar cara Terranova,
onde estaban a chegar cando o seu barco chocou contra un ‘iceberg’, afundíndose
tráxicamente? Como non compadecer a sorte da tripulación, que morreu nas augas
xeadas do Atlántico agás un pequeno grupo recollido polo mercante RMS Carpathia
que, tras escoitar a mensaxe do radiotelegrafista que por fortuna levaban os
expedicionarios, resgatou e levou os supervivintes ata o porto de Nova Iorque,
onde foron recebidos coma herois? Fronte as descripcións planas e delongadas,
fronte aos lugares comuns e pisoteados dos libros que copia, o plaxio de
Cántabro é unha verdadeira obra de arte, ao nos ofrecer un relato poderoso, imaxinativo,
emocionante e, sobre de todo, orixinal.
