301

Non llo quixen dicir. Aínda fermosa na padiola, cun sorriso de desgarro, Uxía preguntoume polo que levaba na carteira. Xa sabes, preciosa, un encárrego que me fan, pero tampouco non lle quixen aclarar moi polo miúdo as miñas obrigas de albacea, a ela, que pronto precisaría dun. ¿Unha novela? Descansa, miña rapariga, xa falaremos. Non, non, dime, ¿que levas aí? Parecía realmente interesada, seica ilusionada por min, pobriña, que nunca escribín novela ningunha. Dirixiu a man cara a carteira e a vía que lle prendía o brazo enredouse na percha do soro. Non deixes de sorrir, meu ben. Eu non escribo, pero… se cadra facíalle ilusión, así que lle contei a verdade, conteille como a viúva, a máis grande viúva do universo literario en lingua castelán me chamara para unha encomenda póstuma do seu difunto. Uxía abriu uns ollos afervoados. ¿Chamoute a ti, amor? Pois si, xa ves, a través dun e doutro, deu co meu número e, ¡que sei eu!, alguén lle falaría ben de min e pediume un favor. ¿Ese? Si. ¿Eso que levas na carteira é o favor? Si. ¿E que levas na carteira? Preguntas moito, pero si, é unha novela. ¿Inédita? Si. ¿E de que vai?

 

Non llo quixen dicir. De feito, non debería ter aceptado o encárrego, pero ¿como lle dicir que non á aquela muller, a máis poderosa do noso mundo, que pon nas túas cativas mans unha novela inédita do seu home, premio Nobel? ¿Como lle dicir que tes obrigas personais ineludibles, como lle falar da muller que prepara a súa partida, como lle explicar as miserias da túa existencia á quen te convida a súa casa e che fai entrega, empregando as dúas mans, coma un sacerdote entregando o corpo de Cristo, o manuscrito da derradeira novela do difunto? Non sei se vale para algo, pero che pido que a leas e me deas a túa opinión; seica está un pouco desordenada, tres centenares de folios soltos, pero non te asustes, entenderás a súa letra. Notarás cando escribía ás présas e notarás cando escribía amodiño. As pasaxes máis dolorosas saíanlle decontado; as pasaxes de ledicia aberta, de optimismo no futuro, saínlle letra a letra, trazo a trazo. ¿Canto tempo precisarás?

 

Non llo quixen dicir, porque o meu tempo non era meu. Saín cara o hospital levando a pesada carteira comigo, o manuscrito sagrado, as follas volandeiras, unha confianza incomprensible que me conmovía nun desazo escuro. Noutro momento da vida saería a cear con Uxía para nos emborrachar polas rúas, pregoando a miña merecida, incomprensible, absurda condición de revisor do máis grande escritor do mundo hispano. Pero mentres entraba pola galería de paliativos, pasando diante de habitacións recén valeiradas, o ánimo íaseme afundindo no goio da desesperanza. Cheguei á súa habitación; Uxía durmía. Senteime, saquei o cartafol co manuscrito e púxenmo a ler, revoando entre páxinas doentes, quencidas pola mente lúcida e lírica do meu autor favorito. Unha obra xenial. Despois de dúas horas de leitura a novela tíñame baixo as súas gadoupas, e eu choraba coma un neno. A letra pequena, rectilínea, preguiceira, ía urdindo folla a folla un argumento acoitelado, en torno a un pai desesperado prostrado diante dun fillo moribundo. Non era, dende logo, a mellor novela para ler naquel momento, no intre en que Uxía agoniaba, e por varias veces quixen deixala, gardala de novo no peto, e por varias vegadas máis a letra chamaba por min e atábame a unha leitura torturada. Daquela, Uxía espertou e viume lendo. ¿Que fas? Eu sequeime as bágoas e gardei o cartafol. Dime, ¿que fas?

 

Non llo quixen dicir. Dinlle un bico e pregunteille polo día, pero ela xa trabara a atención na miña carteira. ¿Que levas aí? Foi entón cando lle falei da novela, da miña escolla como primeiro oráculo literario, gabando con tanta fachenda a miña ignota habelencia literaria, que mesmo parecía que camiñaba eu tamén nos limiares do Nobel. Os seus ollos brillaban. Déixama ver. Non podo, é confidencial. Dime de que va. Tampouco non podo. Por favor, non sexas así, é unha oportunidade única, é igual, déixame ver, alomenos, o manuscrito, termalo nas mans, collelo. É un soño, non mo negues. Tanto e tanto insistiu e tan pouca insistencia precisaba eu para sucumbir, que saquei a carpeta e dinlla, con moito coidado, co medo no corpo de que aventurara o argumento, de que maxinara o desgarrador laído de despedida que armaba e soportaba o relato. Fíxate na escrita, dicíalle, mira con que agarimo vai escribindo os párrafos. Uxía pasaba as páxinas de correr, perdendo a mirada aquí e acolá, sorrindo, calando, erguendo as cellas, enrugando o ceño… e calando de novo, ata que ao final preguntoume se lera aquela novela.

 

Non llo quixen dicir. Amaguei un rosme por toda resposta. Aínda agora, despois de tanto tempo, non sei de certo se lle deu tempo, naqueles minutos,  a albiscar o tema da novela, peneirando este ou aquel párrafo lidos ao nesgo para enfiar a historia aventada no recendo das follas. Non o sei. Soamente sei que despois de follear o manuscrito, de seguido, sen parar, pasoumo e díxome aquela frase absurda. Ten dúas páxinas derradeiras. O comentario sorprendeume e mesmo quixen engadir un sorriso de tranquilidade. Se todo o que lle chamara a atención fora aquel detalle, non se decatara de nada. ¿Dúas derradeiras? Si, mira, a derradeira é a páxina 302 e a anterior tamén é a 302. Mirei as páxinas. Non, muller non, non hai ningún erro; o que pasa que este home, as veces, fai o número un coma se fose unha serpe, semellante lixeiramente a un dous; ¿velo? O 301 e o 302 parecen iguais, pero lóxicamente non o son. ¡Vaia broma! ¿E como sabes ti distinguir entre elas? Non me amoles, Uxía, a páxina 301 será a que vai antes, xusto despois da 300, non hai moito que pensar; de todas maneiras, aínda que as follas estean soltas, será doado comprobar, seguindo a historia, cal foi a páxina final; non será moi complicado. Mirou para min, tomoume da man e, nun xesto que daquela non se sorprendeu, dirixiume un estraño rogo. ¿Farás iso por min?

 

Non llo quixen dicir. O manuscrito quéimabame nas mans. Gardeino e puxémonos a falar doutras cousas, das que non recordo nada. Dez días despois, naquela mesma cama, naquela mesma habitación, morría.

 

Tardei un mes en volver a coller a novela. Non podía aturar a lembranza das manciñas de Uxía sobre aquelas mesmas páxinas, a súa mirada… Pero a poderosa viúva estaba a piques de reclamar o seu tesouro. Cunha espada inzada na gorxa terminei a leitura da novela, profunda, desesperada, rematada pola morte do fillo, tan anunciada, tan irremisible. A novela era una caída inmisericorde, un descenso imperturbable á escuridade que non respectaba nin alento nin agarimo. A páxina 302 era, sen dúbida, a derradeira, e ben podía ser a derradeira de todas as novelas do mundo, a páxina da morte de todas as vidas agromadas neste planeta. Pero a 301…

 

O pai sae do hospital. Leva unha macetiña na que está prantada unha pequena roseira con dous agromos de flor. Algún amigo do rapaz regaloulla hai días ao doente. O pai monta no coche, conduce ata a súa finca no monte, axiónllase, pranta a roseira e metendo a boca por entre as folliñas bísballe o desexo que alumea o universo. Vive! A escea, descrita na páxina 301, antes da morte do neno, anuncia a súa frustración na páxina seguinte e derradeira: o fillo non vivirá. Todo é inútil. E mesmo pensei para min que o rapaz non merecía vivir, porque se Uxía morrera, se a miña muller non envellecería comigo, o resto da humanidade non merecía mellor sorte. E daquela, confeso que a desgracia daquel pai me confortou, sentindo a miña compartida e aínda demedrada diante da sufrida por aquela figura imaxinaria.

 

Días despois chamoume a gran viúva. ¿Leu vostede a novela? Si, por suposto. ¿E que lle pareceu? Soberbia. ¿Tivo vostede algún atranco coa letra, ou coas follas? ¡Xa lle dixen que o meu marido era moi desordenado! Non tiven, señora, problema ningún. Daquela, se lle parece ben, falarei co meu axente para que coordine con vostede a publicación da novela. Perda coidado, miña señora, é unha obra sobranceira, á altura das mellores do seu marido. De seguido chamoume o axente e convocoume á súa oficina para lle devolver o texto. E de camiño para a axencia, mentres o taxi esquivaba a circulación da tarde, tiven un relampo de inquedanza e a voz de Uxía voltoume coma nunha marea de setembro, faino por min, faino por min. Abrín o cartafol, relín o final da novela, comprobei que o engano funcionaba e cambiei a orde das dúas páxinas finais, adiantando así a morte do neno e forzando ao pai a saír do hospital coa maceta no colo, na derradeira escea, deixando xa ao seu fillo difunto na habitación. A novela do premio Nobel que saíu do prelo remataba así cun pequeno fío de luz, un fío convertido en berro, un fio que resumía todo o amor posible nunha soa palabra. Vive!