Minguante

‘Porfavor, porfavor, porfavor’ pregueille. ‘Vale, dacordo’ contestou o meu abó, engadindo á miña nai: ‘María, a nena virá comigo mañá’. ‘Ben’, pensei, ‘conseguino’. Sempre quixera acompañar ao meu vello á leira do río, onde ía pola mañanciña apañar mazarocas para o silo, montando no tractor coma un rei na carroza, saudando polas corredoiras. O meu abó era unha persoaxe, grande e forte, cunhas mans de medio ferrado. ‘É moito cedo’, queixouse a miña nai, ‘a nena non ten idade para tanta trapallada’. Eu tiña dezaseis anos e miña nai habería de saber que, a partires disa idade, a xente nin medra nin cambia. Protestei polas súas reservas e non me escoitou; por sorte, o meu abó tampouco non escoitou as queixas da súa filla e mantivo a súa palabra. Isto de non escoitarmos uns aos outros é cousa de moita tradición e utilidade.

Acordei as cinco da mañá, aínda noite pecha. O abó despertoume acariñándome a perna; non fixo falta máis nada. De contado xa estaba vestida, coa cara lavada e papando na cociña unha cunca de leite con broa. ‘Estás lista?’ preguntoume o meu aboiño, ‘vou polo tractor’. Púxose o abrigo e saiu da casa, para regresar montando o John Deere verde, armando un boureo de moita categoría; os focos do tractor alumeaban a eira toda, facendo fuxir á grea de gatos que adurmiñaban no pendello.  

Fíxome subir ao tractor. Facía un frío de besta. Isto de traballar de noite, pensei, eu non o vexo. ‘Por qué imos tan de noite, abó?’ O meu abó apertoume cara si. ‘Así aproveitamos máis o día, miña rula. Ademáis, no relente da mañanciña, a seitura é mais doada’ contestoume mentres entoaba unha cantiga de arrieiro. O meu abó adoitaba ir sempre só e noteille que, se cadra por iso, gustaba da miña presenza; estaba feliz. O movemento do tractor levábame dun lado para outro, pero non me importaba; a viaxe ao río semellábame unha aventura insuperable.

Co ceo aberto, marchabamos alumeados por un luar despexado, largo e azul. ‘Mira a lúa, rapaza, que fermosura’. Tiñamos unha media lúa enriba de nós. ‘Esta crescente, abó, fáltalle un anaco’. O vello riu con ganas. ‘Cáseque acertas, rapaza, é minguante e non crescente’. Eu calei avergoñada, que máis daría unha cousa ou outra?

‘Recordo unha noite, hai moitos anos’, contou entón o meu abó, ‘iamos na traseira dun camión nesta hora do mencer, si, mesmo sería por este camiño do río. Tiñamos a mesma lúa que hoxe e eu preguntei o mesmiño ca ti, que che parece? ¿Será crescente? De primeiras, ninguén dixo ren pero máis tarde escoitei unha voz que dicía: ‘é minguante’. Pregunteille logo: ‘¿e ti que saberás, nugallán, se vas cos ollos vendados?’ e o outro contestoume ‘a lúa de mencer sempre é minguante’. Así que xa sabes, miña rapaza: a lúa de mencer nunca é crescente. Sempre se aprende alguna cousa nova’.

Chegamos á leira do río coas primeiras raiolas do sol. Apañamos o millo, voltamos á casa para xantar, muximos as vacas e, despois da merenda, regresamos a Santiago. Non volvín máis nunca.

 

 

O sobre

- ‘Don Francisco, desculpe, unha muller pregunta por vostede’.

- ‘Amalia, non teño cita ningunha esta mañá’.
- ‘Xa o sei, don Francisco, perdoe, mais a muller é moi teimuda e…’
- ‘Será menos teimuda que vostede, confío. Se mo permite, teño moito traballo’.
- ‘Claro, claro, don Francisco, perdoe…’

Don Francisco era conselleiro delegado dunha cementeira de moito relevo. Cando mozo, pasou un verán en Santa Marta; sempre quixo regresar, pero entre unhas cousas e outras, foille imposible.      

- ‘Don Francisco, desculpe de novo, pero ista muller…’

- ‘Amalia, tómelle os datos e que pida cita, de verdade non a podo recebir. De qué empresa ven esa muller? Xa deberían saber que as cousas non se fan así!

Durante toda a súa vida, don Francisco soñou en navegar ata o Cabalo Xoán, o proeiro do Ortegal. Comprou unha dorna para ir aló e dispuxo que estivera sempre disposta para a travesía no peirao de Santa Marta, pero non dou atopado o momento. Cando morreu, a dorna aínda estaba por estrear.

- ‘Don Francisco, disque trae unha cousa para vostede. Un sobre’.

- ‘Un sobre? Para min?’

O día que morreu don Francisco, a súa dorna ceibou os amarres e saiu da ría vogando a contracorrente, garbosa e valeira, camiño do Cabo. Na ponta do Promontorio foi vista polo párroco da Pedra quen, recoñecendo a lancha, bendeciuna.

- ‘Traia o sobre. Será unha factura. E, por favor, non me moleste máis’.

- ‘Si, don Francisco, por suposto’.

Pouco antes de morrer, don Francisco recebiu un sobre no seu despacho. O home abriuno e, para o seu abraio, atopou unha folliña de caderno cadriculado, amarelada polo tempo, dobrada e redobrada coma o facer dun neno.

 
- ‘Amalia, isto non ten trazas dunha factura, non lle parece?’
- ‘Ten razón, don Francisco, seica é unha broma sen sentido’.
- ‘E pensa vostede que estou para istas antroidadas?’
- ‘De certo que non, don Francisco, perdoe a confusión’.

Cando a secretaria marchou, don Francisco ficou co vello papel nas mans sen saber o que facer. Abriuno docemente, con curiosidade. Anaquiños do papel, apéndices liviáns que lle quedaran feblemente unidos tras a esgazadura da espiral, caíron coma foulas. E no papel, unha mensaxe.

‘Vale por cen millóns de pesetas.

Ortigueira, 16 de agosto de 1970”.

E baixo a mensaxe, unha sinatura. A súa. Don Francisco guindou arroutadamente o papel na mesa; polo seu propio pulo, a folla navegou por riba de informes, planeou dictámenes, esquivou unha grapadoira e, finalmente, caeu ao chan de mármore.

Don Francisco recolleuno con agarimo, deitouse para atrás na cadeira e pechou os ollos. Achegou a folliña aos beizos e un fondo recendo a humidade veulle de algures, un recendo a poeira mollada, a campo de festa, a vermú, un recendo a aboa, a saia recén pranchada, a mazá tabardilla, tardes do Ponto, noite de San Roque, recendos todos dun planeta esquecido ao redor dunha estrela apagada. Non vos preocupedes polo futuro; o pasado doe máis.

Don Francisco sacou a chequeira do caixón e, coa súa mellor letra, estendeu un talón por seiscentos mil euros. Ben sabía o destinatario, ben sabía o nome da muller que preguntaba por el. Asinouno amodiño, coa mesma sinatura que, tantos anos atrás, escribira naquel papeliño. Meteuno nun sobre, mandou chamar pola secretaria e deullo co prego de o entregar a muller.

- ‘Perdoe que lle volva molestar, don Francisco; resúltame noxenta esta situación. Xa lle din o sobre á muller, mais insiste en velo’.

- ‘Entendo, Amalia, pero de verdade vaime ser completamente imposible’.
- ‘Pódolle dar unha cita, daquela?’
- ‘Amalia, vexo que non me entende. Non quero ver a isa muller, nin hoxe nin mañán nin nunca. Despídaa con amabilidade mais de contado, faga o favor’.
- ‘Pero mire, don Francisco, que a muller me di que ela non…’
- ‘Amalia, non o direi máis. Cumpra o seu deber agora mesmo, por favor, sen máis impertinencias. Non me entreteña’.
- ‘Por suposto, don Francisco’.

A rapaza era a máis fermosa da festa. ‘Bailas?’ dixo el. ‘Non sei, cantos anos tes?’ O rapaz dubidou: ‘quince, coma ti, xa son maior’. ‘Vale, pero terma as mans, eh?’ A gaiteiro repinicou un pasodobre; as crechas da rapariga abaneabánse na brisa baixo lámparas bermellas e azuis atadas en liñas sobre as árbores. A parella xiraba e xiraba, mentres se miraban aos ollos e sorrían. ‘Dame un bico’, soltou el. A nena riu. ‘E ti que me das?’, replicou. ‘O que queiras’, respondeu o rapaz, cos ollos arregalados de estrelas.