O eco

Moitos anos despois, cando viu a esquela de Lola na Voz de Galicia, Carlos recordaría vívidamente a excursión que fixera co seu padriño polas terras de Caldelas. O padriño foino buscar aquel día, coma sempre sen aviso, co seu inmenso coche botando fume por toda a eira, chamando a voces polo dono da casa. Entrou na cociña coma se fora un marqués, un habaneiro de pro, un señor, sentou e pediu un zume de laranxa. ‘Quen quere vir comigo a unha excursión científica?’ e os rapaciños correron a se agochar baixo as camas. Carlos tiña dezasete años e non estaba para as parvadeiras dos irmáns. A súa nai turrou del mentres contestaba: ‘aquí o Carlos quere ir contigo, padriño’. Que remedio!

O padriño tiña o feitizo propio dos seres insoportables: divertido, canalla, coraxudo e cruel. Dicía ser enxeñeiro e inventor, e de certo que non aforraba en cacharrada diversa, artiluxios estrafalarios, trapalladas, bobinas, matraces, fíos eléctricos. Carlos montou no coche e dende o asento puido advertir no xesto de despedida da súa nai un certo aceno de acougo, vendo como aquel home se afastaba contento.

‘Que tal che vai no instituto, Carlos?’ preguntou o padriño. O interpelado estivo a piques de mentir pero, por unha razón descoñecida, era incapaz de facelo cando lle chamaban polo seu nome; non estaba afeito a tal cousa e o padriño falaba así de seguido. De maneira absurda, o vocativo premíalle á pregunta un tono de dozura que sorprendía a Carlos, como se lle parecera estraño que alguén soubera o seu nome, que alguén reparara nel.

‘Regular’, contestou con honestidade. ‘Iso está ben’, replicou o padriño. ‘E algunha rapaza no horizonte?’  ‘Bueno, tanto como no horizonte…’ O padriño riu. ‘Como se chama, Carlos?’ O rapaz suspirou. ‘Chámase Lola’.

A viaxe foi moi longa; cambiaron de conversa varias veces e outras tantas o padriño regresou a Lola. Carlos, moi incómodo, foille contando que era compañeira de clase, unha nena ben bonita, pero que aínda non lle confesara o seu amor nin a rapaza sabía nada do seu interese. Para evitar as chufas do padriño, non lle dixo a verdade: que Lola era o amor da súa vida. Ao final, atribulado polas preguntas, deu por quitar do peto unha fotografía da rapaza que gardaba con agarimo na carteira, sacada no almanaque do instituto. O padriño, sen deixar de conducir, tomou a foto coa man dereita e, ollándoa a relampos durante un anaco, concluiu coa súa sentenza inapelable: ‘esquécea’.

‘Non che gusta?’, preguntou Carlos sorprendido. ‘Pero ti a viches ben, meu rapaz?’ Un silenzo incómodo seguiu á contestación do padriño. Pola esquerda veían as ruinas do castelo de Maceda entre castiñeiros; cruzaron cunha parella montada a cabalo como vellos fidalgos doutro tempo. O padriño pareceu intentar unha cantarea: ‘Sei troppo bella, Tosca, e troppo amante… gústache a ópera?’. Carlos negou coa cabeza. ‘Verás, non te anoxes pero ti te miraches no espello? Es un bo mozo, terás un futuro ilusionante; sei polos teus pais que es moi intelixente, pero a intelixencia inclúe a habelencia de coñecer as túas limitacións, entendes?’ ‘Non entendo nada, padriño’ sorriu Carlos.

‘A rapaza non é ben bonita, como dis; é un prodixio de muller, e ti, que non es quen de fritir un ovo, non tes nada que facer con ela. Non me malinterpretes; sabes que o que digo é verdade, porque es listo e coñéceste. Polo demáis, a intelixencia tirou de ti todo xesto de soberbia, que é pecado mortal e capital, e non me dirás, meu querido, se non hai que ser moi soberbio e andar pagado de si para pensar que unha muller coma esa vaise conformar cun mociño coma ti. Troppo bella per te. Pero non te amoles nin a tomes comigo’.

Carlos protestou confundido: ‘e por que non podo querela?’ O padriño non tivo piedade. ‘Podes querela, claro, e moito, pero entón será tanto pior para ti. Canto meirande é o amor, tanto máis se afasta. Canto máis se ergue á figura da amada, tanto máis nos abaixamos nós, tanto máis inmerecentes nos temos para acadar a súa altura. É normal; pasoume algo semellante a min tamén. Pero esta muller… Faime caso. Tanto devecemos pola dona do noso corazón, tanto queremos que sexa feliz, que desexamos para ela algo mellor que nós mesmos; é normal. Por iso non lle confesaches o teu amor, por iso non llo confesarás nunca’.

Carlos non contestou. A conversa xa non lle interesaba; virouse cara a xanela e quixo atender a paisaxe de outono que se tendía ante el. Un recendo a vendima e castaña, a lareira acesa, a néboa no Rodicio, a figueira brava, un recendo a frío… O padriño cambiou de tema e empezou a falar dos seus últimos experimentos, ante o fastío e ausencia do afillado. Ca súa voz monocorde falou dun espectacular descubrimento, froito de anos de estudo, que pretendía demostrar nas ribeiras sagradas do Sil. Atazanado por un nó na gorxa e unha nube espesa entre os ollos, Carlos andaba ben pouco interesado no conto do padriño, que relataba historias de misterio e drama.

A teima que lle quitaba o sono á aquel home era a enxeñería do eco, aquel intrigante atributo do son que lle facía viaxar no espazo e regresar á súa fonte. Segundo contou, existían informes técnicos, en parte segredos, que profundaban no análise molecular das ondas sónicas e que levaban a conclusións sorprendentes; entre outras, a evidencia de que o son permanecía no aire un tempo ilimitado. Aquela tese fora desenvolvida polos vellos teóricos do século dezanove, convencidos de que o berro que regresaba tras ecoar no monte nunca desaparecía de todo; o son rebotaba indefinidamente entre os rochedos cunha intensidade decrecente, ata se convertir en inaudible. Estudos soviéticos certificaban, nefecto, que este decrecemento na audición respondía a una fórmula matemática cunha curva asintótica que tendía a cero pero que, tras diversas conxeturas, non estaba demostrado que o acadara nunca, respondendo á teoría clásica do límite da función. Daquela, para seguir escoitando o eco non precisaríamos máis que contar co instrumental axeitado. O padriño amosoulle a Carlos unha revista norueguesa onde se explicaba como un técnico de Oslo rexistrara e gravara no fiordo de Stavanger o eco dun berro emitido tres días antes; e aínda había rumores de enquisas chinesas que falaban dunha máquina que rexistrara ecos de sons emitidos quince días atrás.

Carlos atendía ás explicacións entre a desidia e o desinterese. Con moito coidado gardou a fotografía de Lola na carteira; sabía que o seu padriño tiña razón: xamais lle diría nada, nunca lle confesaría o seu amor. Tiña devoción por aquelas guedellas asilveiradas, por aquel sorriso loiro, pola súa forma de andar. A súa raíña merecía un rei, nunca menos.

O padriño seguía a falar das súas historias, comentándolle que el mesmo, baseándose nos principios acústicos estudados, sacara do maxín unha fórmula de gravación moito máis afinada e perfeccionada que aquela escandinava, e que estaba en disposición de rexistrar ecos producidos trinta ou cincuenta anos antes. Carlos pensou que toleara, pero o padriño insistiu: ‘imos facer un experimento, xa verás’.

Chegaron á ribeira do Sil, perto de Castro Caldelas. Aí mesmo, nun lugar chamado Fontao, o padriño baixou todo o instrumental que traía consigo; despois guiou a Carlos a unha pena sobre o canón e díxolle: ‘eu baixo a Doade que quero rexistralo todo; ti agarda un anaco e dentro de dez minutos berra, ti berra ben alto, vale?’. O padriño desapareceu cun par de aparellos ao lombo; Carlos agardou, agardou  mentres o vento lle daba na cara, un voitre planeaba ao lonxe e o recordo dos pequenos ollos de Lola lle ferían coma un coitelo azul. Pasado o tempo, Carlos púxose en pé e con todas as súas forzas berrou a súa culpa: ‘Lola, ámote’.

Dalí a ben pouco regresou o padriño: ‘Perfecto, Carlos, todo perfecto’. ‘Graváchelo?’, preguntou inquedo o rapaz. ‘Non, non, que o experimento non é tal; o que fixen foi rexistrar neste fonómetro os vectores precisos do teu berro, as coordenadas exactas que me permiten telo perfectamente localizado, entendes? Agora, si volvemos en cincuenta anos, estes vectores nos permitirán resgatar os últimos movementos das moléculas que alteraches con teu berro, e poderemos volver a escoitalo’. ‘Menuda chea de parvadas’, pensou Carlos.

Non pronunciou verba en toda a viaxe de volta; non perdoaba os comentarios do padriño, que cairan na súa alma coma o sol cae no horizonte traendo a noite. Xa en casa, deitouse e propúxose esquecer toda aquela excursión malfadada, cousa que conseguiu de contado. Non obstante, foi incapaz de esquecer o discurso do padriño porque, ben no fondo, sabía que estaba no certo. Nas semanas seguintes comezou a evitar a Lola ata que a rapaza esqueceu o seu nome.

Así pasou tempo e tempo, ata que trinta e cinco anos despois un carteiro chegou a casa de Carlos traendo un voluminoso paquete. Na carta que o acompañaba, alguén lle informaba da morte do padriño e da súa derradeira vontade de que o seu instrumental pasara ao seu afillado favorito. Dentro do paquete Carlos atopou todos aqueles trebellos que cargaran no coche anos atrás, xunto cunha libretiña con notas.

‘Teño unha reunión urxente en Ourense’, dixo á súa muller. Cargou o paquete no coche ás présas e sobre a tardiña chegou a Fontao. Na mesma pena onde berrara anos atrás desembalou o instrumental e, seguindo cun detalle de reloxeiro todas as instruccións impresas na libreta, fixou no aparello as coordenadas do berro, colocouse os auriculares, puxo a máquina en funcionamento e tendeu as redes da espera.

Non escoitou nada; comprobou os axustes, agardou varias horas, pero todo foi en van. O seu berro inútil e maniño desaparecera.

Non hai perda comparable á do que nunca se tivo; o padriño nunca llo dixera. Entrando a noite, estarrecido de frío, apagou a máquina e bagoou en silenzo.

 

A loba

          Fernando esperaba. Na habitación do hospital, sentado xunto a súa nai, agardaba pola morte; non tanto a súa propia senón máis ben a morte da nai, que xa naufragara todas as batallas da vida. Cando agardamos pola morte apenas temos a esperanza de non sermos molestados por ninguén, o dereito a ser invisibles e etéreos, o dereito a non existir. Neses intres de esgazo, aínda se alguén nos quixera inquedar con algunha boa nova, como que o doutor errara na diagnose e a morte non chegaría a súa cita, incluso aquela intromisión feliz perturbaría o noso ánimo. Fernando quería estar só, apenas el mesmo e a súa nai nun diálogo imposible.

Non lle deixarían en paz. No ambiente xélido e grisallo do hospital, cun sopor de brétema embafada de aluminio anodizado, abriuse a porta da habitación e apareceu unha visita, unha visita a horas tan estrafalarias. Unha muller, dona dun poderoso perfil aproado por unha nariz perfecta, entrou no cuarto e, ignorando a Fernando, ficou de pé diante da cama da moribunda. Antes de que Fernando puidera dicir nada, a muller comezou a chorar dun xeito desconsolado, agochando a cara nas mans entre tenras e rítmicas  convulsións de peito. Como Fernando non sabía que facer, carraspexou para sinalar a súa presenza. A descoñecida, sorprendida, xirouse cara el desfacendo o perfil inmaculado e mirouno por uns instantes incertos cunha fonda mirada azul celeste que Fernando non soubo interpretar. É o misterio que xa cantara Homero diante das sereas: canto máis transparente é unha mirada, máis opaca resulta; os ollos azuis interpélante, reclaman, queren saber de ti, pero ao mesmo tempo protexen a alma do seu dono tras dun velo invisible pero eficaz. Fernando preguntoulle se era amiga da súa nai enferma. A muller pareceu que ía dicir algo, abriu a boca e, trocando o xesto, murmurou que se confundira de habitación e saiu de contado, case correndo, deixando suspendido no aire o breve trazo dunha cabeleira loura.

Na escura soedade da habitación, co murmurio de fundo do respirador automático, Fernando seguiu a falar ás caladas coa súa nai en coma, relatándolle todos os seus segredos de mocedade. Tanto ten que os saiba agora, pensaba, pero non quero que morra ficando eu de mentireiro. Unha hora máis tarde entrou o enfermeiro de rolda e Fernando comentoulle a visita da descoñecida pedíndolle que vixiaran un pouco a xente que entraba, que a súa nai estaba a morrer; o enfermeiro prometeulle que andarían máis atentos. Cando estaba xa para marchar, o enfermeiro levantou a mirada do historial médico e preguntoulle a Fernando o nome da súa nai. ‘Non lle quero molestar’, engadiu o enfermeiro, ‘teño a historia e aquí ven como se chama; pero veume a cabeza que, por unha casualidade, a súa nai leva o mesmo nome que a viúva de Paco Manteigo, así que…’. Fernando mirou para o enfermeiro quen, despois dun breve instante, marchou sen resposta. Fernando suspirou; non lle deixarían tranquilo nin tan sequera naquel momento.

A noite pasou de vagar entre sombras de nostalxia e lembranzas feridas. Fernando adormecera ata que, xa no mencer, alguén lle tocou no ombro. Acordou sorprendido. ‘Disculpe, non lle pretendía espertar’. O home non vestía uniforme nin levaba praca, pero antes de entreabrir medio ollo Fernando xa sabía que o intruso era un policía. Teñen una forma especial de tocar á xente no ombro; quen sabe se lles aprenden na escola. ‘É vostede doutor?’, preguntoulle Fernando por disimular. ‘Non, disculpe’, contestou o intruso, ‘eu apenas vin para lle facer unhas preguntas á súa nai’. Amosoulle brevemente unha praca de detective. Fernando torceu o xesto; apuntando co queixo cara a moribunta, murmurou ‘…pois proceda’. ‘Non podo, que a súa nai está a durmir’. ‘E logo, por que me esperta a min?’. O policía mirouno con curiosidade. ‘Se cadra…, se cadra a súa nai xa non esperta e daquela me podería responder vostede…’. Fernando mirouno cun cansanzo. ‘Quen lle dixo que estaba aquí? O enfermeiro, supoño. Cando un é fillo dun mafioso, é culpable de todo, non? Mire, meu pai morreu; miña nai, que a pobre non sabía nada e non fixo mal a ninguén, mírea, está en camiño e eu non sei nada das súas historias’. ‘Fágome cargo, de verdade’, insistiu o detective, ‘pero o meu interese é por un tema colateral, menor, unha muller que desapareceu en Valladolid’. ‘De que me está a falar?’ ‘Explícolle pero non se altere; estou investigando a desaparición dunha rapaza chamada Celia García…’ ‘Pois non sei nada’. ‘Desapareceu o sete de agosto de 1978’. ‘Hai corenta anos? Pero que me está a dicir? É unha broma? Eu tiña seis anos, ¿serei sospeitoso?’ ‘Non, claro, pero…’ ‘Non pisei Valladolid na miña vida, e a pobre da miña nai tampouco’. ‘Xa o sei’. ‘Entón?’ ‘Vostede tiña unha irmá maior, chamada Bárbara, non? Bárbara morreu apenas tres días despois de que desaparecera a rapaza que busco…’.

Fernando púxose en pé. ‘Non mencione ese nome diante da miña nai, cretino, quere que morra ela tamén? Non sei que trae nas mans, pero por aí non lle vou deixar seguir. Marche de aquí. Non teño nada que lle dicir e non sei de quen me está a falar. Lisque’. O detective deu media volta e saiu do cuarto. Un silencio ocre encheu a habitación escura e traslúcida, e Fernando amarrou as ganas de chorar; dende pequeno, odiaba chorar diante da súa nai.

 ‘Que che pasa, rapaz?’ Fernando recoñeceu a voz do seu tío, que acababa de entrar. ‘Non me deixan tranquilo, mamá está a morrer e aínda así seguen a me incordiar; veu un detective que…’ O visitante púxolle a man no ombro. ‘Tranquilo, non te atinxe. Podes estar tranquilo, a túa nai foi a muller máis honesta e cabal sobre a terra, un anxo entre lobos, malia o marido que lle tocou en sorte; como podería ela saber…’. ‘O detective preguntoume por unha rapaza de Valladolid que desaparecera hai anos’. O visitante mirou para a porta. ‘E que che dixo?’ ‘Nada, que a buscaba, e non sei por que mencionou a Bárbara e…’ ‘Tranquilo, non fales, cala e descansa’. O silencio caeu mainamente coma un lixeiro cobertor que estivera pendurado no teito e alguén soltara con coidado. ‘Xa non lembro á miña irmá, tío’, confesou Fernando. O visitante pasoulle a man pola cabeza. ‘Era unha rapaza marabillosa, Fernando, unha muller… Sempre alegre, divertida, a pesares das dificultades, xa sabes. Eran tempos complicados, os escoltas, as vixilancias… O teu pai era un home moi poderoso, pero moi odiado’. Fernando mirou ao seu tío por vez primeira dende que entrara; viuno máis vello que a última vez. ‘Que pasou, tío?’ O visitante mirou de novo cara a porta e sentou nunha cadeira.

‘Non hai moito que contar. A túa irmá tiña apenas dezaoito anos. Foi secuestrada nunha discoteca. Tanto che ten quen eran os secuestradores, están todos mortos; eles e tamén o maldito porteiro da discoteca, que recoñeceu a Bárbara cando lle amosou o carné de identidade e chivouse. Collérona e pediron un resgate; o teu pai negouse a pagar, menudo era o teu pai. Tres días despois o corpo de Bárbara apareceu no río. E a pobre da túa nai, vela aí morrendo, tivo que ir ao depósito a recoñecer á súa filla, que che parece? Todo por casar con ese mal home do teu pai, Deus o teña no inferno’.

Cando marchou o tío, as súas palabras quedaron na boca de Fernando, enredadas nos dentes a medio engulir. Achegouse á cama da súa nai e tomoulle da man con forza; ninguén lle dixera nada daquel incidente e apenas imaxinar á súa nai na morgue recoñecendo o corpo da súa filla enchíalle o corazón dunha agonía xorda. Bicou a frente da vella con dozura. Tanto terror, tanto mal, como casaches con papá? Mellor che fora vivir co demo… Unha filla morta, asasinada por culpa do seu pai. Como puideches perdonalo, mamá?

 Fernando regresou á cadeira e decatouse que alguén entrara na habitación. Unha vella vestida de escuro permanecía quediña nunha esquina, medio agochada nas sombras. Sen saber por que, Fernando disculpouse. ‘Perdóneme, señora, non a vira pasar. Era amiga da miña nai?’ A vella moveu a cabeza sobre o ombro nun xesto que Fernando interpretou afirmativo. ‘As nosas fillas eran amigas’ falou a señora con voz apenas audible. Outro silencio invadiu o espazo, cubrindo todos os recunchos dunha maneira tan abafante e tanxible que mesmo parecía costar traballo respirar. Sen esperar a pregunta, a vella proseguiu: ‘a miña filla morreu’. Fernando asintiu coa cabeza: ‘síntoo moito, señora; a miña irmá tamén morreu’. A vella saiu da esquina e achegouse á cama. ‘Sei que a miña filla morreu; a policía non mo quere dicir, pero eu o sei. Un día Celia marchou de casa, nós vivimos en Valladolid, e nunca máis se soubo. Ata hoxe. Removín ceo e terra e non conseguín nada. Contratei a un detective, vostede xa o coñece…’

Fernando estaba calado, agardando, nese estado de alerta catatónica de quen espera que un coitelo lle degole a gorxa. A vella seguía o seu discurso: ‘Tardei anos, pero finalmente atopei a unha amiga de Celia, sabe? Resultou que Celia veu a esta cidade porque quería, a miña pobre, ir a unha discoteca, que lle parece? Nunca estivera en ningunha. Pasaran anos, pero a amiga recordaba que estiveran tomando algo cun grupo de xente antes de entraren; naquel grupo estaba Bárbara. Se lle contara… Aquela rapaza recorda a Bárbara perfectamente. Saiba que a súa irmá chamaba a atención, o seu sorriso, a súa mirada… De seguido Celia e a súa amiga marcharon á discoteca, estiveron bailando e non sabe máis nada; esta rapaza perdeu de vista a Celia aquela mesma noite. A noite que desapareceu, a miña filla estivo bailando, que lle parece?; foi o mellor día da súa vida, quero pensar. En fin, era unha pista, unha proba, que sei eu! Entón, vin para aquí e fun a discoteca onde estivera Celia. Sabe o que me dixeron? Que a miña filla non estivera aquela noite. Compréndeo? Que non estivera. Preguntei como o sabían. E contestáronme que Celia non podía ter entrado porque tiña dezasete anos, era menor de idade, e sempre pedían o carné de identidade a todos. Sabe o que lle quero dicir? Alguén lle prestou a Celia un carné para que entrara’.

A muller colleu a man da moribunda e comezou  a acariñala. ‘Hai unha vella lenda da montaña. A condesa de Vilalba tiña unha filla que uns malfeitores querían matar por débedas do conde, así que a condesa foi o monte, atopou un lobeto ferido, levouno ao pazo, meteuno no berce da nena, e cando os asasinos entraron, acoitelaron o berce pensando matar á meniña; así a salvou. Ao día seguinte, unha manda de lobos presentouse á porta do pazo pedindo o que lles pertencía; a condesa pactou con eles e entregoulles a súa vida convertíndose desde entón en loba para unirse á manda. A filla da condesa creceu agochada do mundo, ata que un lobo foi á súa casa para lle dicir que a súa nai estaba a morrer; a filla foi canda ela, pero a súa nai non a recoñeceu’.

A muller deixou a man inerte sobre a cama. ‘Non lle molesto máis. Non son momentos sinxelos para ninguén’. A muller mirou a Fernando, que lle mantivo a mirada, húmida e confusa. ‘Ten vostede os ollos claros. Cando falei coa amiga de Celia, o que máis lembraba de Bárbara eran os seus ollos azuis, case transparentes. Unha muller fermosa’. E virando sobre si camiñou de vagar cara a porta e saiu.

O pasaporte

 

A rapaza volveu do peirao entre saloucos. Non tiñamos lancha, que se lle vai facer! Tanto lle gustaría sair ao mar, ver aquel fabuloso arco de pedra sobre o Mediterráneo do que tanto falaban, percorrer as escuras covichas no foraborda buscando estreliñas de mar… Expliqueille que o arco caíra meses atrás e que, por máis que os malteses estiveran na idea de reedificalo, non estaría rematado para cando tiveramos que sair de Gozo, apenas tres días despois. As nenas de sete anos non entenden a lóxica dos argumentos; ela quería montar en bote, dar unha volta por aí e ver calquer cousa, ou aínda non ver nada e deixarse levar polo delicado pánico que se sinte cando o oceáno, cando o mar infinito soporta o teu peso e terma de ti. O resto é anécdota.

Pero todas as lanchas marcharan, estaban no medio do mar. Todos os pescadores de Dwejra enchían as esloras de turistas para os refrescar pola costa. Hai tempo que aqueles homes deixaran os aparellos no galpón; cumprindo a profecía bíblica, apenas eran pescadores de homes, que cachaban sen esforzo no malecón do Inland Sea.  

Propuxen a rapaza que nos deramos un baño. Estábamos nunha lagoa, nun pequeno mar interior, nunha costa repregada en si mesma, nun lago imposible. No murallón granítico que pechaba a lagoa polo norte, unha cova en fenda conducía ao mar aberto e por aí entraban e saían lanchiñas ateigadas de viaxeiros. O mar estaba en calma, a auga morna, a nena chapicaba canda min… era o máis semellante a un paraíso. Deixeime invadir por unha estraña tenrura; foi o meu penúltimo baño.

Aínda estaba na auga cando vin unha pequena gamela que arrancaba o motor, largando a amarra de proa; non sei como non a vira antes. Apresureime a nadar cara ela e berreille ao patrón se nos levaría a dar unha volta. Non lle fixo moita gracia e contestoume que tiña présa; vindo o ilusionado sorriso da miña nena, eu insistín e prometínlle a aquel home o que quixera se facía o favor de nos sacar de paseo. E non tería que agardar por nós; de feito, subimos de contado pola borda, sen coller máis que unha toalla para nos secar; a rapaza abaneaba a lancha cos seus saltos de ledicia. Resultou que outras persoas tamén se sumaron a nosa inesperada excursión e xa éramos quince os que nos dispuxemos a pasar polo ollo do lago e sair ao océano infinito. ‘Deixei a carteira no coche’, advertinlle ao noso patrón. ‘Tanto ten’, contestoume cun sorriso confuso, ‘xa me pagará á volta’.

Pasada a bóveda, superada a cova, xa estabamos no mar aberto. Libre, azul, solitario. Como ben sabía Manuel Antonio, por máis acompañado que esteas, no mar sempre estás ti só; non hai intermediarios, non hai horizonte, non hai sombras, non hai camiños, áxiles cadros sen marco. Non hai ninguén. As olas golpearon violentamente a chalana para nos anunciar que saíramos xa do útero do mar interior e entrabamos noutro mundo diferente.

O patrón puxo rumbo ao sul, sempre paralelos á costa. A miña filla ía feliz, co brazo na auga, xogando que a man era un golfiño a saltar… Dalí a ben pouco, o noso guieiro parou o motor e empezou a falar nun inglés endurecido. ‘Velaí diante de vostedes o famoso Azure Window, a porta do mar, a entrada que non atravesou o turco…’. Mirámonos todos con alarma; alí diante non había nada. O arco se derrubara nunha marea adoecida pero o patrón, afeito a repetir ano tras ano o relato aprendido, non parecía disposto a que a natureza lle alterara a súa rutina. Sería unha situación incluso divertida, de non ser porque entón advertín que o noso capitán estaba completamente bébedo. Tentou poñerse de pé pero tropezou de contado e caeu sobre o meu ombro. ‘Pero home, que lle pasa?, ande, imos xa de volta’. ‘Un momentiño’, replicou dende a cana do timón, ‘antes lles quero ensinar un sitio especial’. A lancha revirou e comezamos a remontar a costa con dirección norte. Pasamos por diante da entrada do lago interior do que partíramos e seguíamos a toda velocidade bordeando a costa. Finalmente, alguén preguntou ao noso proeiro onde estabamos a ir e respondeu que nos levaba á Rocha do Xeneral, na mesma bahía de Dwejra, onde antigas lendas dicían que medraba un fungo miragreiro. Outra voz protestou de contado: ‘a bahía está cara ao sul e imos en dirección contraria’. ‘Non, non’, replicou o noso guía, pero ao final o debate ficou aí, adurmiñado, ata que chegamos a punta noroeste de Gozo, ao cabo de San Dimitri, onde a costa viraba decididamente cara levante, abandoando toda esperanza de atopar bahía ningunha. O patrón mirounos confundido sen saber que facer; parou o motor e púxose a consultar unhas folliñas que levaba no peto. A xente comezou a inquedar. ‘Ímonos xa, déixese de parvadas, regresemos’. O home, pechando os ollos como en parálise, quixo obedecer. Tirou da corda e o motor non arrancou. Probou unha segunda vez e o motor non espertou. Probou aínda unha terceira e o motor tampouco deu sinais de vida. Cos ollos apreixados na corda rebelde, ninguén pareceu decatarse que non afastabamos rápidamente da costa, levados por unha corrente traicioneira que nos conducía ao mar aberto.

‘Déixeme, déixeme a min’. Todos quixemos probar sorte co motor. O patrón non se opuxo; estaba ausente, aparvado… Esmagado baixo os alarmados códabos e pegadas do resto da tripulación, o seu corpo desapareceu por completo da vista; cando nos quixemos dar conta, ben fora polos golpes ou ben pola bebida, aquel home perdera o coñecemento. Dende entón, unha brisa de anguria invadiu todas as almas embarcadas. Un andaba tentando sorte co motor; outro choraba; outro buscaba nos bolsillos… un móbil! De todos os presentes, vestidos apenas en bañador, pareo e toalla, apenas un levaba un móbil escaso de batería; pero no medio do mar, mentres o perfil de Gozo marchaba da vista, non deu atopado cobertura ningunha e, ao cabo, o aparello apagouse para sempre. A miña nena asistía absorta aos acontecementos, máis sorprendida que asustada. Eu trataba de a tranquilizar, pero non tiven moito éxito; a nena deuse de conta que o seu pai estaba aterrado e, por algún agochado instinto, decidiu non protestar.

A primera noite foi a pior. A temperatura baixou moitísimo. Por máis que protexía a nena, apertándoa cara min, houbo momentos nos que escoitaba os seus dentiños renxer co frío. Alguén, non quixen saber quen, amagou con quitarnos a toalla que usabamos de manta improvisada. Na escuridade, soltei o brazo e golpeei fortemente ao intruso. A cabeza dábame voltas; incómodo, húmido, abalado na corrente, quixen vomitar co mareo, pero non podía deixar o sitio, abandoar a toalla, despistar a nena nun entorno cada vez máis perigoso. No medio da noite, sorprendeume un ruido; algo caera no mar. Erguín a cabeza pero non vin cousa ningunha, así que volvín adurmiñar. Ao mencer advertín que ben pronto achariamos de menos aquel pesadelo de noite. Faltaba o patrón; caería coa borracheira, dixo un. Así sería, pensei, pero era ben raro que antes de guindarse pola borda tivera o detalle de sacarse o chaleque, que por algún motivo vestía un mozo alemán que se subira sen toalla a aquela excursión mortal. Conviría non perder de vista a aquel rapaz.

Non falabamos entre nós. Cada un andaría matinando nas súas cousas, agardando o resgate. Vín caras aterrecidas de frío, beizos azuis de neve, miradas de odio… Eu mantiña á miña filla no colo, procurando que non atendera. En todo o día non pasou nada; hora tras hora, sentados na mesma posición, vimos pasar o sol por riba de nós sen a compaña de nubes nen paxaros. Fomos ficando sós. Unicamente ao final do segundo día decateime que tiña fame; como non había que facer, ninguén dixo ren. O movemento hipnótico da gamela ao pairo foinos tirando as forzas, sugando o espírito. Chegou a segunda noite, e a terceira; cando amenceu o quinto día, a miña nena non saía do letargo. ‘Desperta, desperta!’ berreille. A nena acordou con torpeza, pero non saíu dun soño de chumbo. Acariñeille o cabelo, biqueille os beizos, canteille: ‘nese teu corazón innumerábel, tamén enchen e devalan as mareas no meu corazón”.

Na tarde do quinto día, vimos un barco; despois de días sen ver cousa humana, aquel prodixio pareceume o mais fermoso e grande artiluxio construido polo home. Era un barco sen velas, unha fragata pintada de gris que facía un ruido imposible; eu tapáballe as orellas á miña nena durmida, mira ti, para que non lle molestara o ruido. O barco chegou canda nós, afrouxando o motor, e dende a cuberta alguén berrou palabras incomprensibles; todos nós replicamos ouveando incoherencias, ‘axuda’, ‘axuda’, pero ninguén contestou. Entón escoitouse unha voz polo altofalante da fragata... ‘passaporto, passaporto, voi avete passaporti?’ Mirámonos como alucinados; pero se viñamos da praia… eu deixara a documentación no coche… Non sei que pasou despois; sen forzas no corpo, alcei á miña filla exánime e supliquei a nosa salvación. Algo deberon dicir polo altofalante, pero nós faciamos tanto ruido berrando que non escoitei cousa. Só sei que, de aí a un rato, a fragata acelerou, virou levemente o timón e afastouse de nós, perdéndose de vista.

Á mañán seguinte, a miña filla estaba morta. Fría coma un anxo de xeo; ríxida coma un anxo de pedra. Chorei caladamente sobre o seu corpo. Todo era mentira, todo un soño amargo. Estaba confuso. ‘Floreciches no Mar primaveras amargas de foulas e escamallos’. O mozo alemán, o rapaz de chaleque, indicoume con torpes sinais que debía chimpar o corpo ao mar, que estaba morta e tiñamos que alixeirar a lancha, que necesitabamos sitio. Mireino sen forzas para o noxo, pero decateime que o resto estaba dacordo. ‘A miña nena non se bota ao mar’, díxenlle, ‘pero non te preocupes polo sitio’. Dicindo iso, tireime. A auga non estaba tan fría como esperaba; quixen morrer, morrer, e bebín auga pensando que así afogaría máis de présa. A lancha afastábase, as forzas minguábanme. Aínda polo medio das augas e as escumas puiden ver na distancia como o mozo alemán collía por unha perna o corpo da miña filla e o guindaba ao mar. Unha pedra estaloume na gorxa; movín os brazos, gargarexei unha protesta, quixen inhalar e unha onda cubriume e colmoume de mar.

 

Perseida

 

Perseida de Compostela

na noite de San Lourenzo

pois por min me preguntas

xa sabes

que foi daquel neno.

Liñas

Os planetas non se moven, caen. Na caída, seguen unha liña recta, eterna, inamovible. Non hai futuro na caída, nin pasado. Nada sucede, todo é presente. Por un xogo da relatividade, o peso do sol curva o espazo ao seu redor e atrapa a fuxida eterna nunha elipse extrañamente regular. O sol e os planetas caen ao unísono, xirando coma tolos nunha torcida liña direita.

Aparcas a moto, entras na estación e descansas nun banco. Silencio total. Corenta anos que non pisabas un andén, corenta que non vías o ferrocarril. No horizonte, os voitres xiran coma planetas sen estrela. Da mochila sacas un bote de aerosol; viñeches ao que viñeches.

Lembras a última vez que viras un tren. Unha locomotora verde con liña marela, unha das primeiras 269, cunha cara entre pitoña, tristeira e asombrada, apareceu na estación de Santiago onde dixerías a túa rebeldía de mozo. Marcharas de casa fuxindo, con ganas de desaparecer, de coller o primeiro tren a ningures, pero non ben estaba entrando na estación o tren e xa as dúbidas te facían renxer o estómago, a gorxa e a alma. O tren parara diante de ti, ofrecéndote a porta para entrares e non te decidías. Naquel momento, como esquecelo, pola fiestra do vagón viches a cabeleira dunha muller, apenas unha rapaza; dábache as costas e parecía falar con alguén. Pero nun instante virou a cabeza, mirou cara ti e ofreceute o perfil en esguello máis fermoso que viras endexamáis. A rapaza sorríu e ti, tal vez, non está claro, amagaches un aceno de achegamento, se cadra adiantaches un pé, se cadra devolviches o sorriso pero non máis. Coa túa maleta pegada á perneira e os ollos chantados no azul frío daquela mirada morna, non fixeches cousa ningunha. O tren marchou. Quixeches maxinar que a rapaza se despedira de ti pero, como sabes, non foi así. É certo, con todo, que non te ceibou a mirada mentres o tren arrancaba, preguntándose que faría aquel pailarán no andén, disposto para unha viaxe que non tomaría. Cando o tren desapareceu, tomaches a maleta, volviches a casa e xuraches non volver pisar unha estación de tren. Ata hoxe.

Antonio, pola contra, pisou de seguido as vías, sempre de anoitecida. A súa pandilla entraba ao agacho na estación, pechada e silandeira, por unha raposeira de Pontepedriña e ficaban no andén, falando de mozas ou poñendo moedas nos raís para as recoller á noite seguinte. Un día deulles a todos por pintar os vagóns que agardaban carga no terminal de mercancías. Antonio era o máis tímido e quedaba de proel vixiante, afastado do resto. Unha noite, tal vez en agradecemento, o grupo ofreceulle un vagón noviño, inmaculado, limpo de grafitis, para el só. Tomou aerosoles de todas as cores e pintou ata o mencer. No lombo do vagón, Antonio pintou o mar. Tres meses despois, tomou a moto e foise.

O deixado para os netos, o gardado sin aproveitar, o suor inmobilizado, o esforzo desaproveitado… toda herdanza é un fracaso; un sofrimento que non nos redimirá; gardamos na artesa as viaxes que non fixemos, os sorrisos aforrados e as oportunidades esvaecidas. Somos uns escaravellos refacendo traballosamente un boliño de merda que deixaremos en herdo a unha xente que o disputará entre eles con máis loita ca loito. Antonio marchou, xa non tes fillo, a quen lle vas deixar que? Mentres recuperas o folgo no banco da estación, pensas que ninguén te devolverá as tardes renunciadas, os solpores e as mareas. A vida non foi sinxela; adoecías por evitar o fracaso e conseguiches un éxito inútil.

Levas anos buscando o maldito vagón. Ao teu fillo non o buscas; estará onde quixer. Pero o vagón… Os amigos de Antonio desapareceron --ou medraron, que tanto ten-- a estación modernizou, terminaron cos pasos a nivel, co galpón dos gardagullas, e marcharon os vellos vagóns con destino incerto. Fuches indagando en voz calada, a medias preguntas, sempre sen dar moito detalle, algunha xestión neste negociado, naquel outro… Finalmente, alguén che dixo que o vagón, por unha historia imposible de lembrar, esmorecía nunha estación abandonada de Portugal, en Barca d’Alba, nunha vía morta dun apartadoiro asilveirado. En fin, xa estás aquí.

Unha estación de tránsito, como descubriu Clifford Simak, é un lugar sen tempo. A natureza vai invadindo os espazos arrebatados; as vías conservan as liñas rectas, paralelas e eternas entre matogueiras, fieitos e agromos de eucalipto… Non hai ninguén; e cando non hai ninguén, tampouco hai tempo. Alá, a carón do almacén, estará o vagón de Antonio. Respiras fondamente. Na mochila, unha ducia de aerosoles, todos de cor negra. Érgueste e vas camiñando. Baixas á vía e comezas a apartar as silvas, cos pés, coas mans. Alí estaba.

Un mar de gris verdexo, pingas de púrpura, ocre arrebatado pola treboada, azul de noite, campo de sinople e prata… o teu mar, o mar de Antonio, un mar fresco e bravo, un mar en caída libre. No seu abandono, o vagón aínda tiña potencia dabondo para levar sobre si todo o mar de Galicia. Deixas a mochila no chan e colles o primeiro aerosol. Hai moito que borrar e pouco tempo antes da anoitecida. Axitas o bote con forza. Non hai fillo, non hai mar, non hai nada. O único real é o valeiro. Ben poderías descargar todo o contido do bote sobre ti mesmo, pero sabes que non desaparecerías. Tanto océano por navegar e tanto tempo perdido…

O máis sinxelo serán liñas rectas, paralelas, trazos grosos que vaian sepultando en preto o mar debuxado, facendo desaparecer o xa desaparecido, facendo ausente o xa ausente, que para amputar a dor hai que cauterizar a memoria. Toda a túa vida remata nun fundido a negro. Recolles uns ladrillos e, cunha pequena táboa, improvisas un andamio diante da pintura para acadar á altura do teito e así borrar o telón do vagón por enteiro. E xa estás subido para empezar a laboura cando a vía abandonada comeza a asubiar coma unha serpe.

Non entendes. Baixas da táboa e achégaste de novo ao andén principal. A vía bisbisea nerviosa e, ao lonxe, se escoita o traquelear dun tren imposible. Unha vella locomotora verde e marela, cos seus catro fariños acesos, entra na estación arrastrando vagóns de ferro e cristal e deténse diante de ti. Ábrese a porta dun vagón e unha rapariga de sorriso azul asómase de medio corpo e tende cara ti a súa man, chamándote.

Exame

          Cando mozos, namoraron. Tal vez apenas da maneira na que se aman os novos, mergullados nunha brétema confusa e mesta, mais adoecidos por unha determinación e fondura insobardables. Os mozos son así: queren correr as apalpadas, impulsados por un devezo líquido de vencer a solidez da néboa por pura velocidade. Logo, máis tarde, cando a idade fai esvaecer a escuridade e acadamos unha mirada larga e clara, xa daquela non queremos ir moi lonxe. A parella quíxose coas urxencias temerarias dos dezaséis anos, pero o lusco fusco descarrillou caladamente aquel intento torpe de se amar. Ficaron amigos, que é como dicir que seguiron sendo amantes sen o dicir a ninguén, agochando os seus sentimentos a todos, comezando por si mesmos. O seu amor embozado fixo da súa amizade unha gran mentira porque, intentando que a paixón non agromara, forzaron durante anos un trato silandeiro e formal, inzado de miradas desviadas e xestos calados nos que xamáis puxeron pel sobre pel. Xosé e Branca atenderon e seguiron cun disimulo de esguello como a vida ía tratando ao outro, como o outro casaba e tiña fillos e os fillos enredaban e marchaban, como os anos pasaban, como enviuvaban e como a vellice convertía a súa vida nun día claro, xa sen misterios no horizonte. 

Un día Branca foi ver a Xosé e díxolle que marchaba a unha residencia porque non tiña ninguén que a cuidara. Os fillos andaban no extranxeiro, non sabía nada deles, e unha xa era vella de máis para vivir na soedade. Xosé pensou en lle dicir que ficara con el, pero calou. Cincuenta anos atrás non se atrevera a darlle un bico e agora, pensou, xa o tempo era pasado. Xosé estaba equivocado, pero que lle imos facer. Tamén el o sabía.

O certo é que Branca, despois de tantos anos desfiando as andrómenas de Penélope, esperaba que o Xosé se atrevera a dar o paso e lle invitara a quedar; non o deu. Branca levouse unha decepción, mais non unha sorpresa. Aínda así, non sexamos moi duros co vello. Convivir amorosamente cun fracaso é un pracer de melancolía reservado a poucos. Nas longas tardes chuviñentas o Xosé quencía o corazón coa saudade que se inflixía a si mesmo; nada o acompañaba máis que o sentimento de ausencia. A morriña non é máis que o masoquismo da intelixencia, unha nostalxia patolóxica que enche todos os valeiros. E quen non entenda isto, peor para el.

Branca díxolle a Xosé que lle termara do caserón onde vivía e deulle as chaves. Quería que o seu fogar se mantivera en bó estado, que nunca se sabía o que traería o futuro. Xosé non puxo problema; pasaría unha vez ao mes, ou se cadra máis ao miúdo, para vixiar que todo estivera en orde. Despedíronse e nunca máis se viron. Dende aquel día Xosé visitou a casa de Branca primeiro todas as semanas; logo cada tres días, máis tarde a cotío. Entraba, revisaba as billas de auga, pasaba a vasoira, regaba as prantas do salón e abría as guillotinas da galería para aledar un pouco o ambiente depechado do caserón. Seis meses despois de se despedir, Branca morreu na residencia.

Xa era demasiado tarde para todo, pensou Xosé. Tivo algunas dúbidas, pero naquel trance, a súa incapacidade de tomar decisións serviulle de ben, porque foi incapaz de decidir deixar de ir pola casa; seguiría coidando dela ata que os herdeiros lle dixeran cousa. Pero ninguén che chamou, así que Xosé continuou alindando as pantasmas da casa, días, semanas, meses e anos…

Un día, asomado á galería mentres esperaba que a brisa da tarde fixera a rolda de rigor polo andar do caserón, Xosé reparou nunha muller que estaba na casa de enfrente. Pensaba que aquela casa estaba abandoada, pero seica alguén da familia regresara da emigración; a muller estaba no salón, dobrando manteis. A escea era sinxela, pero estaba chea dunha intimidade que abafaba; Xosé quixo retirarse da xanela, pero literalmente non puido; estaba chantado, inmóvil a mirada no corpo da muller abaneando os brazos mentres domaba os brancos lenzos de fío. Ao día seguinte, Xosé regresou á casa de Branca e subíu de contado á galería para abesourar por entre as cortiñas algún relampo, algún sinal da veciña. De primeiras non a viu, pero unha hora máis tarde a sombra da muller pasou polo ventanal do salón, dirixiuse á habitación do lado e asomouse por detrás dos cristais do dormitorio. A muller mirou para a rúa, desapareceu e abriu a xanela; na peza descuberta, unha fermosa cama e un armario de madeira. A muller sentou na cama, tomou uns zapatos e calzouse de vagar; logo abriu o armario, tomou un fular de liño e mirando para un probable espello que ficaba fóra da vista de Xosé, apañouse o fular deixando a cara envolvida en beleza. Unha epifanía doutro tempo.

Xosé seguiu indo pola casa deshabitada durante tres anos máis. Todos os días atendía á casa, mantíñaa en estado de revista e sempre remataba no sofá da galería, horas e horas, coma o único asistente dun teatro absurdo, cunha soa actriz que no escenario da súa propia casa ía desenvolvendo a obra sen guión da súa vida. Xosé quedara prendado por aquela muller, da que nunca quixo saber moito. Coñecía os seus vestidos, os seus horarios, os seus costumes, pero máis nada. Nunca preguntou por ela na vila, non fixo por coincidiren, non sabía nin lle importaba o seu nome… Mais ben, prefería non o saber, porque sen nome aquela muller seguiría a ser apenas un soño, un paradigma, un misterio, todas as mulleres do mundo vivían na casa de enfrente, todas son unha, un delirio que remataría esnaquizado o día que alguén lle puxera nome e apelidos a aquela aparición. Cando pensaba nela, Xosé chamábaa Branca. Lóxicamente, sentíase culpable por aquela intromisión indigna, razón dabondo para continuar con ela; a culpa reconfortáballe moito. Para o remate do segundo ano, Xosé deixou a súa casa e marchou vivir para o caserón.

Cada día Xosé estaba máis canso. Aínda así, erguíase de mañanciña para preparar a casa, acender o lume en inverno e regar as prantas no verán. Pero costáballe moito moverse por entre as habitacións…. Finalmente, un día de primavera Xosé encamiñouse de vagar á galería e atopou ocupado o seu sillón. Un home alto estaba alí sentado, fitando cara a casa da veciña, como tantas veces el mesmo fixera. O descoñecido xirou a cabeza ao escoitar a Xosé quen, respirando con dificultade e superado pola sorpresa, foise sentar noutro butacón que estaba no fondo.

O home mirouno cun xesto de curiosidade. ‘¿Quén é vostede?’, preguntou. Xosé non estaba preparado para unha pregunta semellante; encolleu os ombros. ‘¿Quen é a muller que vive enfrente?’ Xosé negou coa cabeza e enarcou as cellas. Un silencio con recendo a lareira envolveuno todo. O home pasou a mirada pola galería, as portas, o teito, as xanelas. Todo estaba novo, repintado do último verán. ‘¿Quería vostede a Branca?’, preguntou o home. Xosé non tiña contestación; mirou cara fóra, á rúa deserta, costáballe tanto respirar…  ‘¿Foron felices?’ Xosé non sabía que dicir; tentou un susurro inaudible e pechou os ollos.

A tardiña foi caendo; o home ergueuse do sillón, procurou unha manta e arroupou a Xosé, que se quedara dormido na butaca.

Kafka tiña razón. A vida é un exame que únicamente aproba aquel que non sabe as respostas.

301

Non llo quixen dicir. Aínda fermosa na padiola, cun sorriso de desgarro, Uxía preguntoume polo que levaba na carteira. Xa sabes, preciosa, un encárrego que me fan, pero tampouco non lle quixen aclarar moi polo miúdo as miñas obrigas de albacea, a ela, que pronto precisaría dun. ¿Unha novela? Descansa, miña rapariga, xa falaremos. Non, non, dime, ¿que levas aí? Parecía realmente interesada, seica ilusionada por min, pobriña, que nunca escribín novela ningunha. Dirixiu a man cara a carteira e a vía que lle prendía o brazo enredouse na percha do soro. Non deixes de sorrir, meu ben. Eu non escribo, pero… se cadra facíalle ilusión, así que lle contei a verdade, conteille como a viúva, a máis grande viúva do universo literario en lingua castelán me chamara para unha encomenda póstuma do seu difunto. Uxía abriu uns ollos afervoados. ¿Chamoute a ti, amor? Pois si, xa ves, a través dun e doutro, deu co meu número e, ¡que sei eu!, alguén lle falaría ben de min e pediume un favor. ¿Ese? Si. ¿Eso que levas na carteira é o favor? Si. ¿E que levas na carteira? Preguntas moito, pero si, é unha novela. ¿Inédita? Si. ¿E de que vai?

 

Non llo quixen dicir. De feito, non debería ter aceptado o encárrego, pero ¿como lle dicir que non á aquela muller, a máis poderosa do noso mundo, que pon nas túas cativas mans unha novela inédita do seu home, premio Nobel? ¿Como lle dicir que tes obrigas personais ineludibles, como lle falar da muller que prepara a súa partida, como lle explicar as miserias da túa existencia á quen te convida a súa casa e che fai entrega, empregando as dúas mans, coma un sacerdote entregando o corpo de Cristo, o manuscrito da derradeira novela do difunto? Non sei se vale para algo, pero che pido que a leas e me deas a túa opinión; seica está un pouco desordenada, tres centenares de folios soltos, pero non te asustes, entenderás a súa letra. Notarás cando escribía ás présas e notarás cando escribía amodiño. As pasaxes máis dolorosas saíanlle decontado; as pasaxes de ledicia aberta, de optimismo no futuro, saínlle letra a letra, trazo a trazo. ¿Canto tempo precisarás?

 

Non llo quixen dicir, porque o meu tempo non era meu. Saín cara o hospital levando a pesada carteira comigo, o manuscrito sagrado, as follas volandeiras, unha confianza incomprensible que me conmovía nun desazo escuro. Noutro momento da vida saería a cear con Uxía para nos emborrachar polas rúas, pregoando a miña merecida, incomprensible, absurda condición de revisor do máis grande escritor do mundo hispano. Pero mentres entraba pola galería de paliativos, pasando diante de habitacións recén valeiradas, o ánimo íaseme afundindo no goio da desesperanza. Cheguei á súa habitación; Uxía durmía. Senteime, saquei o cartafol co manuscrito e púxenmo a ler, revoando entre páxinas doentes, quencidas pola mente lúcida e lírica do meu autor favorito. Unha obra xenial. Despois de dúas horas de leitura a novela tíñame baixo as súas gadoupas, e eu choraba coma un neno. A letra pequena, rectilínea, preguiceira, ía urdindo folla a folla un argumento acoitelado, en torno a un pai desesperado prostrado diante dun fillo moribundo. Non era, dende logo, a mellor novela para ler naquel momento, no intre en que Uxía agoniaba, e por varias veces quixen deixala, gardala de novo no peto, e por varias vegadas máis a letra chamaba por min e atábame a unha leitura torturada. Daquela, Uxía espertou e viume lendo. ¿Que fas? Eu sequeime as bágoas e gardei o cartafol. Dime, ¿que fas?

 

Non llo quixen dicir. Dinlle un bico e pregunteille polo día, pero ela xa trabara a atención na miña carteira. ¿Que levas aí? Foi entón cando lle falei da novela, da miña escolla como primeiro oráculo literario, gabando con tanta fachenda a miña ignota habelencia literaria, que mesmo parecía que camiñaba eu tamén nos limiares do Nobel. Os seus ollos brillaban. Déixama ver. Non podo, é confidencial. Dime de que va. Tampouco non podo. Por favor, non sexas así, é unha oportunidade única, é igual, déixame ver, alomenos, o manuscrito, termalo nas mans, collelo. É un soño, non mo negues. Tanto e tanto insistiu e tan pouca insistencia precisaba eu para sucumbir, que saquei a carpeta e dinlla, con moito coidado, co medo no corpo de que aventurara o argumento, de que maxinara o desgarrador laído de despedida que armaba e soportaba o relato. Fíxate na escrita, dicíalle, mira con que agarimo vai escribindo os párrafos. Uxía pasaba as páxinas de correr, perdendo a mirada aquí e acolá, sorrindo, calando, erguendo as cellas, enrugando o ceño… e calando de novo, ata que ao final preguntoume se lera aquela novela.

 

Non llo quixen dicir. Amaguei un rosme por toda resposta. Aínda agora, despois de tanto tempo, non sei de certo se lle deu tempo, naqueles minutos,  a albiscar o tema da novela, peneirando este ou aquel párrafo lidos ao nesgo para enfiar a historia aventada no recendo das follas. Non o sei. Soamente sei que despois de follear o manuscrito, de seguido, sen parar, pasoumo e díxome aquela frase absurda. Ten dúas páxinas derradeiras. O comentario sorprendeume e mesmo quixen engadir un sorriso de tranquilidade. Se todo o que lle chamara a atención fora aquel detalle, non se decatara de nada. ¿Dúas derradeiras? Si, mira, a derradeira é a páxina 302 e a anterior tamén é a 302. Mirei as páxinas. Non, muller non, non hai ningún erro; o que pasa que este home, as veces, fai o número un coma se fose unha serpe, semellante lixeiramente a un dous; ¿velo? O 301 e o 302 parecen iguais, pero lóxicamente non o son. ¡Vaia broma! ¿E como sabes ti distinguir entre elas? Non me amoles, Uxía, a páxina 301 será a que vai antes, xusto despois da 300, non hai moito que pensar; de todas maneiras, aínda que as follas estean soltas, será doado comprobar, seguindo a historia, cal foi a páxina final; non será moi complicado. Mirou para min, tomoume da man e, nun xesto que daquela non se sorprendeu, dirixiume un estraño rogo. ¿Farás iso por min?

 

Non llo quixen dicir. O manuscrito quéimabame nas mans. Gardeino e puxémonos a falar doutras cousas, das que non recordo nada. Dez días despois, naquela mesma cama, naquela mesma habitación, morría.

 

Tardei un mes en volver a coller a novela. Non podía aturar a lembranza das manciñas de Uxía sobre aquelas mesmas páxinas, a súa mirada… Pero a poderosa viúva estaba a piques de reclamar o seu tesouro. Cunha espada inzada na gorxa terminei a leitura da novela, profunda, desesperada, rematada pola morte do fillo, tan anunciada, tan irremisible. A novela era una caída inmisericorde, un descenso imperturbable á escuridade que non respectaba nin alento nin agarimo. A páxina 302 era, sen dúbida, a derradeira, e ben podía ser a derradeira de todas as novelas do mundo, a páxina da morte de todas as vidas agromadas neste planeta. Pero a 301…

 

O pai sae do hospital. Leva unha macetiña na que está prantada unha pequena roseira con dous agromos de flor. Algún amigo do rapaz regaloulla hai días ao doente. O pai monta no coche, conduce ata a súa finca no monte, axiónllase, pranta a roseira e metendo a boca por entre as folliñas bísballe o desexo que alumea o universo. Vive! A escea, descrita na páxina 301, antes da morte do neno, anuncia a súa frustración na páxina seguinte e derradeira: o fillo non vivirá. Todo é inútil. E mesmo pensei para min que o rapaz non merecía vivir, porque se Uxía morrera, se a miña muller non envellecería comigo, o resto da humanidade non merecía mellor sorte. E daquela, confeso que a desgracia daquel pai me confortou, sentindo a miña compartida e aínda demedrada diante da sufrida por aquela figura imaxinaria.

 

Días despois chamoume a gran viúva. ¿Leu vostede a novela? Si, por suposto. ¿E que lle pareceu? Soberbia. ¿Tivo vostede algún atranco coa letra, ou coas follas? ¡Xa lle dixen que o meu marido era moi desordenado! Non tiven, señora, problema ningún. Daquela, se lle parece ben, falarei co meu axente para que coordine con vostede a publicación da novela. Perda coidado, miña señora, é unha obra sobranceira, á altura das mellores do seu marido. De seguido chamoume o axente e convocoume á súa oficina para lle devolver o texto. E de camiño para a axencia, mentres o taxi esquivaba a circulación da tarde, tiven un relampo de inquedanza e a voz de Uxía voltoume coma nunha marea de setembro, faino por min, faino por min. Abrín o cartafol, relín o final da novela, comprobei que o engano funcionaba e cambiei a orde das dúas páxinas finais, adiantando así a morte do neno e forzando ao pai a saír do hospital coa maceta no colo, na derradeira escea, deixando xa ao seu fillo difunto na habitación. A novela do premio Nobel que saíu do prelo remataba así cun pequeno fío de luz, un fío convertido en berro, un fio que resumía todo o amor posible nunha soa palabra. Vive!