A igrexa

A igrexa devecía por voar, anduriña de ás tendidas, adros abertos dispostos para o vóo. Santa María de Mera saía da néboa no perfil dun Hawker 1127 co morro erguido ao ceo en espadaña. As rédeas dos sinos estaban atadas a un tilo remansado a carón da reitoral, porque a igrexa tamén era cabalo, trabado para non fuxir. Cabalo, anduriña, avión de combate, psicopompos maxinados na silueta dunha igrexa hoxe fendida e manca de estribor. Nos vellos días de treboada o tilo xogaba a ser sancristán, tanxendo as campás atolecidamente, e a igrexa enchía o peito para lle bisbar ao vento fermosas palabras nunha lingua que daquela entendiamos, pero que xa esquecemos para sempre.

 

 

 

O previsto

‘Todo foi conforme o previsto’. Chove con forza cando saes do hotel arrastrando a maleta coa dereita e termando do paraugas coa esquerda. Chove co escuro sarcasmo da choiva cando cheira a túa anguria. ‘Vaste foder’, diche a auga sobre a cabeza. ‘Volve a casa, puta’. ‘Espero que tivera unha boa estancia connosco’, o sorriso da recepcionista mentres che achegaba o datáfono. Arrastras a maleta. ‘Todo foi conforme o previsto’, contestaches. Vas chegando ao coche. Terás que abrilo, coller as chaves, con que man? Pensa, rápido, con que man? Que soltarás? A dereita, a esquerda? A maleta, o paraugas? Segues a andar. Pensa! Acorda! Paras diante do coche, estás parva? Que fas? Soltas o paraugas, que sae chimpando pola veirarrúa abaixo; a túa man esquerda abre o coche, ergue o portón do maleteiro, garda a maleta e pecha o portón para botarse a correr rúa abaixo, xunto coa perna esquerda, a perna dereita, todo o teu corpo! na procura do paraugas perdido, buscado cunha devoción insólita, cun desacougo infinito, coma se foses a nai do paraugas, coma se o paraugas che fose un neno de teta espantado, un xatiño con varillas espetadas no lombo fuxindo de seu banderilleiro. Que che importa a ti o paraugas? Pero a anguria montou tenda na túa gorxa e todo te electriza, derruba e vence. O paraugas foi parar ao pé dun semáforo, rompido e desarbolado, abandonado co seu garfo abaneándose inútilmente en súplica, e das media volta deixándoo quedar. Chegas de volta ao coche, arrancas e marchas. ‘Todo conforme o previsto’. Conduces fóra da cidade e enfías a autoestrada. Apenas dous meses antes fixeras o camiño de ida, dous meses? Parece que pasou un ano dende que te chamou, e agora regresas e pechas o paréntese. ‘Ven, por favor’, e fuches sen preguntar a ninguén, sen pedir permiso; total, quen cho ía dar? Dous meses e xa non lembras como lle dixeches ao teu marido que liscabas, que tiñas unha obriga inexcusable, unha débeda de amor, que marchabas a vivir con Antonio. E agora regresas nun coche sen gasolina. A luz de aviso aínda non se acendeu, pero xa estás preocupada polo carburante, pensando se parar na próxima estación de servizo, ou aínda non, non paga a pena que a luz… Pasas a desviación da gasolineira, que aínda tes dabondo… pero o corazón dache un aviso. ‘Agora non atoparei outra, ficarei abandonada no medio do camiño, baixo a choiva, teño que dar a volta…’ Onde darás a volta nunha autoestrada? Por que non paraches? Agora estás condenada a tirar para diante e algún sitio atoparás, pero non hai, agarda, xa verás, a luz de aviso acéndese, premes os beizos, ‘vou ficar sen gasolina’, empezas a chorar moi de miúdo, segues na estrada, cento vinte, avanzando como avanzaches en sentido contrario dous meses atrás, unha vida, correndo aos brazos de Antonio, que morría. ‘Ven, por favor’, tantas veces cho dixera no pasado, tantas veces o escoitaras na boca do teu amante, nos segredos das noites arrincadas ao calendario, agochadas tras coartadas imposibles. O teu amigo, o teu compañeiro, o teu amor, mentres o teu home adurmiñaba diante do televisor. ‘Marcho’, dixeches na casa, ben o podías ter dito tres, catro anos antes, cando a estrela de Antonio comezaba a brilar na constelación do mencer. E agora, esgotada a luz da estrela no solpor, coa lúa en cancro, retornabas ao teu pasado. Segue a chover mentres subes o porto; arrefece, a choiva convírtese en saraiba, empeza a nevar, ‘non pode ser, non levo cadeas, terei que parar, non teño gasolina’. Tampouco non chove tanto, pero seguro que despois empeorará, pensas entre sonoras arritmias, levas o corazón en cadencia de tres por oito, extrasístoles a ritmo de muiñeira. Non pasa nada, pensas, pero o teu corpo agoniza sen motivo ningún; sábelo, pero non podes facer nada, non podes evitalo. Gasolineira en quince kilómetros, non chegarei, claro que si, claro que non, claro que non. Antonio chamábate ‘claro que non’, lembras sorrindo, ‘es unha pesimista’, dicíache. Un pesimista é un covarde a quen non lle importa estar equivocado. Antonio era optimista, ‘non morrerei’, dicía. Velaí o seu optimismo. Recordas cando che veu visitar ao hotel, xusto a carón da súa casa, ti recén chegada, e apertaches o seu corpo ferido. Xa non era el. Era un home en despedida, pero ficaches con el aquela tarde e durante os dous meses que vos foron dados. A súa muller sabía, maxinaba, permitía, ignoraba as aventuras de Antonio… non tes nin idea, non che importa. Nunca a viches neste tempo, nen sequera no tanatorio, onde fuches cuberta de sombras, coma unha sinxela coñecida que non saudou a ninguén, non sendo ao difunto da caixa, e do tanatorio ao hotel a pechar as maletas. Dez kilómetros para a repostaxe, se cadra chegas. Pon algo de música, non sei, a radio, algún vello CD que teñas esquecido pola guanteira, algo para cantar en grito e coas xanelas ben abertas. Ai, chegarás, chegas á gasolineira. Paras, baixas do coche no medio dunha treboada de auga e xeo, compras unha lata de Red Bull e, por que non, un disco de ABBA, que absurdo todo. Pensas en comprar cadeas para a neve, pero ao final desistes. Desistes porque no fondo non queres abandonar a túa agonía; queres seguir cebando a túa inseguridade, fornecendo o teu desacougo, esas ráfagas de señardade inmisericorde, esa morriña masoquista que te consume. As angurias son tóxicas, pero polo menos acompañan. Subes ao coche e segues camiño á casa; pensas poñer o disco de ABBA, pero de súpeto xa non tes azos nin para termar do disco. Segue a nevar, e pensas se non sería mellor ter comprado as cadeas; todo o malo que che pasa é pola túa culpa. O mal de Antonio, non; ou se cadra si. Foi un desastre non calculado, imprevisto. Chegas ao cume do porto e comezas o descenso. Nun ratiño deixa de chover. A néboa da meseta faite moderar a velocidade; o coche non ten luces antinéboa, malpocada. Outra vagarada quente súbete pola gorxa, alguén che dará por atrás, alguén que non te vexa esnaquizará o teu coche e te tirará polo monte abaixo, terra de lobos e raposos, de malas mulleres. A derradeira vez que Antonio pasou polo hotel, tres días antes de morrer, foi a única que che preguntou polo teu marido. ‘Tes algún plan de futuro?’, preguntoute. ‘Estar contigo’, mentiches, pero ben sabías que che estaba a preguntar outra cousa. Hai veces no que o futuro pasou onte, a aínda tes que te sentir afortunada, porque a maioría das persoas pasan pola vida sen chegar a velo diante. ‘Estar contigo’, non podías negarte, non quixeches. Nen sequera foi unha decisión deliberada; foi un pulo inconsciente, un arrebato previsible de tolemia máis ben ordinaria. Marchar con Antonio fora o natural, a actitude derivada da razón das mesmas cousas, coma esbarar por unha costa enlamada; non había decisión no feito. A decisión tería sido ficar na casa e dicir que non a Antonio, negarlle o derradeiro desexo; non puideches tomala. E agora, o teu plan é, no mellor dos casos, non ter futuro. Regresas a casa imaxinando cen escusas, mil explicacions, unha amizade especial, unha doenza mortal, que sei eu, porque o teu home non che vai abrir a porta sen cobrar a peaxe da túa intimidade, así que vas coroando un ramallo de andrómenas que vistan a túa deserción. Non che crerá, pero tanto che ten. Lembras o sorriso de Antonio no derradeiro encontro. Deberías deixar ao teu home, pero pensas que non tes motivo para facelo, non lle odias especialmente; hai un mutuo ignorarse que ven sendo cómodo, dunha irrelevancia morna e sinxela. Non hai amor entre vós, pero aínda hai ruido, os seus pasos dunha habitación a outra, o eco metálico cando toma os cubertos ao poñer a mesa, o queixido da cadeira cando senta, o sospiro do sofá cando se deixa caer ruidosamente. Privada de todo o demáis, aqueles ruidos de silencio son para ti acenos de vida aos que non renunciarás. Lembras a man de Antonio, as unllas recortadas e perfectas, os dedos febles e doridos. A viaxe remata; entras na cidade por camiños transidos, percorres o labirinto de rúas que che leva á túa tobeira; aparcas no garaxe, saes do coche, ergues o portón do maleteiro, sacas a maleta, camiñas ao ascensor, subes á casa, abres a porta, soltas a equipaxe, pasas ao salón, rosmas un saúdo ao teu home, adurmiñado diante do televisor, camiñas ao dormitorio, déitaste rendida sobre a cama e agardas, agardas que pase algo, agardas, agardas en van.

 

 

O conto

Escribín un conto fermoso. Mandeillo a Nano, o meu querido amigo, pedíndolle opinión. Non volvín saber del. Era un conto abraiado de luz de novembro, con brisa de magosto, coa tristura inmensa da esperanza… Mandei o conto a Raúl, o meu libreiro, experto en saraibas e derrotas. Dende entón, non souben máis nada daquel home. Debeu de marchar fóra, porque a libraría pechou aos poucos días e despediron a todos. En fin, mandeillo a Lucía; ela sabería apreciar as testuras do relato, os matices da súa urdime. Chameina días despois pero non a din atopado. A súa familia denunciou a súa desaparición e a policía aínda a está a buscar. Seica hai xente que asegura tela vista por algunha praia do norte, guindando laxiñas ás ondas. Era un conto violeta, de adelfas e menceres, de mares abertos e saudades...

Maniño, suicida, peregrino.

         Aimé Goujaud, coñecido polo afortunado alcume de Bonpland, saíu da tenda de campaña defendéndose do dioivo de mosquitos amazónicos que, baixo un bochorno abafante, o agredían a cotío. Aquel día, con todo, foi diferente. Bonpland sorprendeuse vendo ao seu guía nativo prostrado, orando diante dunha árbore estrafalaria; tomou o seu caderno e comezou a preguntar ao guía por aquela especie que nunca vira na súa vida. Era moi habitual que Bonpland ou Humboldt agobiaran con preguntas aos nativos sobre as cousas que de seguido descubrían, pero aquela mañán as respostas do guía provocaron que Bonpland, atónito, pechara a súa libreta sen anotar ren daquel sorprendente descubrimento.

         ‘Memorias e lembranzas do meu señor abó, doutor Lisandro Pena’. En 1904 apareceu nas librarías de Buenos Aires un panfletiño, apenas un folleto de sesenta follas onde un esforzado neto relataba certas anécdotas da vida de quen fora médico na capital arxentina ata o seu pasamento en 1842. Aquel libriño, dunha ínfima tiraxe de cen exemplares, é hoxe inatopable, mais case habería que agradecer esta desaparición, porque non hai apenas nada no relato, aterecido de bucólisis, que pague a pena ler. Un relato en liña que describe a biografía sen vida dun home escuro que, nos tempos turbulentos que viron agromar a nación arxentina, parecía vivir noutro planeta, bulímico e triste, gastando os anos no camiño da casa á consulta e da consulta á casa.

         O único dato de interese do libro refire á relación que o doutor Pena trabou con Bonpland, quen exerceu de médico en Buenos Aires apenas uns anos, tempo dabondo para que entre ambos xurdira unha especie de amizade. O devoto neto tampouco non aporta moitos datos, mais ten o detalle de reproducir o texto dunha interesantísima carta que, anos despois, Bonpland remitirá a Pena dende o seu retiro de Corrientes. Nesta carta, quen xa era o máis grande botánico do planeta, vencellado o seu nome ao mítico ronsel de Humboldt, revela coa letra miúda dos segredos o que pasara na beira do río Orinoco o vintetrés de abril do ano mil oitocentos.

         A árbore medía en torno a corenta metros de altura. O toro, escaso, non ascendía máis de dez metros; o resto eran pólas grosas, fortes, amplas, abertas en candelabro en orientación ascendente, dereitas, ordenadas, ata coincidiren todas elas nun mesmo punto en cume piramidal, unha ponta en lanza por onde a árbore loitaba por se abrir paso na tépeda relva cara o ceo. Unha árbore sagrada con follas longas e afiadas e perfil acoitelado e dorido. Humboldt tomou una folla para a súa colección, pero non foi quen de atopar un froito. Foi entón cando o guía lles dixo que a árbore non daba froito, non sendo cada seis anos, e que naquela ditosa sazón apenas ofrecía un só froito cunha soa semente; unha soa semente cada seis anos. Bonpland e Humboldt tomaron a noticia por chacota; era imposible.

Mentres estaban a almorzar, Humboldt laiouse de que o Maniño, que tal foi o nome que Bonpland lle puxo á árbore, non tivera máis da súa especie ao seu carón, para así buscar algún que tivera froito; o guía contoulles que iso non era doado. A explicación que les ofreceu quitoulle a Bonpland as ganas de almorzar. A semente, a única semente que a árbore ofrecía en seis anos, era sumamente tóxica para algúns vexetais; entre eles, para a propia árbore que a producía. Por tal motivo, se a semente caía e agromaba baixo as ramas ou preto de toro, á árbore morría de contado.

Segundo a carta, naquel momento Humboldt mirou a Bonpland e díxolle que cambiara o nome escollido, e que lle chamarían o Suicida. A árbore que quere morrer, que traballa arreo, mes a mes, en producir un froito que o matará, para deixar sitio a un descendente que tería que medrar por entre as pólas do seu pai morto, que extendería as raigañas por entre as raíces apodrecidas do proxenitor. Unha especie condenada ao fracaso, a duplicarse sobre si mesma e morrer. O guía lembraba ter visto na beira do río Atabapo un exemplar que loitara por medrar entre as ruínas do seus ascendentes, pero a ramallada seca dos seus antergos era tan tépeda e dura que o agromo ficara estrangulado nun monllo apertado de lianas e vástagos.

Humboldt confesou a Bonpland que non sabía que escribir do achádego. Tiña razón; non había discurso de esperanza para semellante especie suicida. Un monxe que lles acompañaba na viaxe, Bernardo Cea, retrucou a Humboldt, dando boa conta dunhas noces, que en troques do Suicida poderían chamalo o Peregrino, porque a esperanza de futuro da especie se baseaba na azarosa circunstancia de viaxar, de que o vento, algún animal ou a corrente do río afastase a semente da súa orixe e poidera medrar lonxe da árbore que lle dera vida. Unha árbore que fuxe das fragas e dos soutos para acabar sempre en soedade. Humboldt pasou a man polos ombros do monxe: ‘gústame o nome, pero non me convence’.

Sexa como fora, ningún deles anotou nos seus diarios aquel descubrimento, se cadra porque non deron valor aos comentarios do guía, se cadra porque agardaban acadar máis datos que despois non atoparon. A folla da árbore recollida por Humboldt acabou perdida, como tantas outras, nalgunha desfeita da viaxe, que tantas tivo. O sucedido esmoreceu no recordo dos asistentes e a referencia daquela árbore maniña, suicida e peregrina apenas revivira na carta que Bonpland lle enviou anos despois a un colega bonaerense.

En 1888, cincuenta anos despois de que o doutor recibira aquela carta, sucedeu un feito sorprendente: Anastasio Bonpland, fillo de botánico, acudíu á redacción da revista “El Investigador”, en Concepción do Uruguay, para asinar unha suscripción. Na redacción atopou a Benigno Teijeiro, director da revista, periodista e polígrafo excepcional quen, abraiado polo apelido do visitante, non se aforrou algunha pregunta sobre os traballos do pai. Anastasio aclaroulle que todos os diarios de Bonpland estaban xa publicados pero, no contexto daquela conversa amigable, comentoulle que o seu pai falara as veces dunha árbore estraña de follas afiadas e froitos misteriosos que atopara con Humboldt no Orinoco e da que nunca escribiran nada. Unha árbore sagrada para os indios, que a chamaban ‘aachia’. Aachia. Non lembraba máis nada. Que pena que Anastasio non soubese da carta que o seu pai escribira ao doutor Pena!

Benigno Teijeiro, exalando de vagar o fume do cigarro, díxolle que, nefecto, semellaba un nome algo estraño para unha árbore, porque na língua do Orinoco, ‘aachia’ era tanto como dicir ‘home’.

 

 

O amigo

 

Habitación escura, sen xanelas. Moitas estanteirías, unha mesa ateigada de papeis, dúas cadeiras, unha lámpara alumeando escasamente a escea e un policía sentado á mesa. Comisaría, todas se asemellan. Chaman á porta; asoma a cabeza dun home.

 

Policía: ‘Pase, pase…’.

Home: ‘Dixéronme que pasara a este despacho, non sei se…’.

Policía: ‘Si, si, por suposto; entre, entre, estaba esperándoo’.

Home: ‘Si, recibín a chamada e aquí estou, non sei de moi certo que cousa…’

Policía: ‘Sente, por favor, será un momentiño’.

 

O home senta. Silencio. O policía comproba, ou semella comprobar, uns documentos. Tuse. Silencio. Pasa unhas follas. O home respira inquedo. Ruido de papeis. Silencio. O home tenta ver as follas que le o policía, pero os monllos esparexidos pola mesa bloquéanlle a visión. Volve respirar.

 

Policía: ‘É vostede Fernando Rodeguas Carmada?

Home: ‘Si’.

Policía: ‘É profesor de filosofía, segundo vexo aquí…’.

Home: ‘Si’.

Policía: ‘Pensei que iso xa non existía, a verdade’.

 

O policía non ergue a mirada dos papeis. O home intenta sorrir.

 

Home: ‘Cada vez somos menos’.

Policía: ‘Está solteiro?’

Home: ‘Divorciado’.

Policía: ‘Vive vostede aquí en Santiago?’

Home: ‘Si’.

Policía: ‘Ten vivenda en propiedade?’

Home: ‘Si’

Policía (impaciente): ‘Pois dígame, por favor, onde está esa vivenda que ten en propiedade…’

Home: ‘Doutor Teixeiro 84, primeiro’

Policía: ‘É que parece que lle teña que arrincar as respostas. Conteste claro e sen ir polos arrabaldos’.

Home: ‘Non o fago, asegúrolle’.

 

Silencio. O policía non mira ao home dende que este sentara frente del na mesa. Segue a revisar papeis e máis papeis que, ao pasaren, fan un ruido áspero, frío e metálico.

 

Policía: ‘Pois mire, aquí aparece que ten vostede otro piso, en Almería’.

Home: ‘Si’.

Policía: ‘Como que si? Non mo ía dicir?’

Home: ‘Non me preguntou por el’.

Policía: ‘Pregunteille polas vivendas que ten en propiedade; non me dixo nada da casa de Almería’.

Home: ‘Disculpe, non lle entendín’.

Policía: ‘Pasa algo coa casa de Almería?’

Home: ‘Pasar? Non pasa nada, que eu saiba’.

 

Novo silencio. Silencio. O lonxano eco dun aparello de ar acondicionado vai consolidando na escea un murmurio xordo, como solidificando o silencio nun rumor de acúfeno que abafa o ambiente.

 

Policía: ‘Cando foi por última vez a Almería?’

Home: ‘Hai cinco ou seis meses’.

Policía: ‘Non o pode concretar máis?’

Home: ‘Podería. Fun á lectura dunha tese; podo resgatar na miña axenda o día exacto’.

Policía: ‘Supoño que é vostede o único que ten as chaves da casa de Almería’.

Home: ‘Si, claro. Pero hai algún problema coa casa? Eu…’

Policía: ‘Cantas copias das chaves existen?’

Home: ‘Que eu saiba, dúas’.

Policía: ‘E vostede ten as dúas?’

Home: ‘Si’

Policía: ‘Dacordo’.

Home: ‘En realidad, xusto neste momento teño soamente unha copia, que lla podo facilitar…’

Policía: ‘E por que me ven de dicir que tiña as dúas copias, se non as ten?

Home: ‘Habitualmente teño as dúas, son o único dono da casa’.

Policía: ‘E a outra copia da chave?’

Home: ‘Presteilla a un amigo; díxome que ía pasar uns días en Almería e pediume a casa’.

Policía: ‘Así de sinxelo?’

Home: ‘Si?’

Policía: ‘E a quen lla prestou?’

 

Silencio. Silencio mesto. O policía ergue a mirada e mira de fito ao home. Unha mosca sobrevoa a escea. Máis silencio. A luz da lámpara parece minguar.

 

Home: ‘En realidade, non foi un préstamo. Simplemente lle dixen que podía ir, pero non foi un aluguer nin nada así. Quero dicir, non teño papeis nin firmamos nada, pero non me pagou, eh? Por aí non busque… Con todo o respecto, non entendo exactamente as súas preguntas’.

Policía: ‘Ten que contestar as preguntas, non entendelas’.

Home: ‘Pero se non as entendo…’.

Policía: ‘Coñece a Paula del Calde Virel?’

Home: ‘Non, non sei quen é’.

Policía : ‘Faga memoria. Loira, trinta e sete anos, natural de Málaga, residente en Murcia…’

Home: ‘Nin idea. Nunca estiven en Murcia. Xamáis. Non coñezo a esa muller. Non sei… Que pasa? Denuncioume? Non entendo ren…’

Policía: ‘Esta muller foi asasinada; apareceu morta na tarde de onte’.

Home: ‘…morta’.

Policía: ‘…nunha vivenda de Almería. Adiviñe cal’.

Home: ‘Que? Pero que di?’

 

Silencio. O home fica quedo. Respira fondo. Mira ao seu redor. Abre as mans nun calado desespero. Érguese da cadeira.

 

Policía: ‘Sente’.

 

O home, desorientado, da unha volta sobre si, como na procura a cadeira que ten diante pero non ve.

 

Policía: ‘Sente, faga o favor’.

 

O home senta. Pasa as mans polas perneiras do pantalón, secando o suor. Silencio de novo.

 

Policía: ‘Non se preocupe, vostede non é sospeitoso. Xa comprobamos os seus movementos: deu clases, foi ao supermercado, comeu nun bar do campus --eu recomendaríalle outro, por certo--, pasou a tarde na biblioteca e marchou cear á casa. Antonte fixo outro tal. Sabemos que non foi a Almería, así que a cousa non vai con vostede’.

Home: ‘Non pode ser. Isto non ten sentido…’.

Policía: ‘A quen lle deu as chaves da súa casa?’

Home: ‘Xa llo dixen; a un amigo meu’.

Policía: ‘E como se chama o seu amigo?’

Home: ‘Que teima!’

Policía: ‘O seu nome!’

Home: ‘Non llo podo dicir!’

Policía: ‘Que?’

Home: ‘Non podo, non podo. Síntoo moito’.

Policía: ‘Pero que carallo…?’

 

Silencio. O policía levántase. Ponse a carón do home e senta nunha esquina da mesa, tras separar o monllo de follas.

 

Policía: ‘Que pasa?’

Home: ‘Non pasa nada. Pero estáme a pidir o nome dun amigo que…’.

Policía: ‘…un amigo que matou a unha muller’.

Home: ‘Iso non o sei’.

Policía: ‘Iso dígollo eu’.

Home: ‘É incapaz’.

Policía: ‘Iso dío vostede. Míreme. Míreme! Foi el, teña a seguridade’.

 

Silencio.

 

Policía: ‘En fin, xa está ben. Vaime dicir quen é? Ande, non me alporice, que isto ía ben ata aquí’.

Home: ‘Sei que non me entende, e non quero que se anoxe. Enténdoo, mais de verdade, non sei… creo que non lle podo axudar’.

Policía: ‘Por que non?’

Home: ‘Xa llo dixen. É o meu amigo, un bon amigo… Pídeme unha delación…’.

Policía: ‘Pídolle que delate a un asasino’.

Home: ‘A un amigo’.

Policía: ‘Ou sexa, que vostede é cómplice do seu amigo’.

Home: ‘Non son cómplice, non son nada’.

Policía: ‘Que foi facer o seu amigo a Almería?’.

Home: ‘Díxome que quería descansar, non sei…’.

Policía: ‘Íase reunir cunha muller?’

Home: ‘É posible, non sei de certo. A cabeza dame voltas. O que sei é que non ía facer nada ilegal’.

Policía: ‘Matar a unha muller é ilegal’.

Home: ‘Por favor, xa o sei’.

Policía: ‘Este home é un asasino.’

Home: ‘É posible… que sei eu. Déixeme…’.

Policía: ‘Pois non lle axude’.

Home: ‘Eu non lle axudo!’

 

Silencio. O policía regresa á súa cadeira. Remove os papeis… Máis silencio.

 

Policía: ‘Ten vostede fillos?’

Home: ‘Unha filla’.

 

Silencio. O policía toma unha folla e le.

 

Policía: ‘Oito navallazos en hemitórax dereito e esquerdo. Afundimento cranial. Arrincamento de unllas. Severo hematoma na gorxa. Indicios de agresión sexual…’

Home: ‘Non siga, por favor’.

Policía: ‘...perda violenta de tres pezas dentais, achádegos de cabeleira na cociña, sangue no salón. Que pensa?’

Home: ‘Non…’

Policía: ‘Cre que este home merece estar ceibe?’

Home: ‘Non, non, por favor, claro que non’.

Policía: ‘Pode volver a actuar. Pensou na súa filla?’

Home: ‘Por favor, por favor, non’.

Policía: ‘Quere que este home, esta ameaza, siga na rúa?’

Home: ‘Como vou querer tal cousa?’

Policía: ‘Ben, ímonos entendendo…’

Home: ‘Supoño que ese monstro é o home que eu tiña por amigo…’.

Policía: ‘Supón ben’.

Home: ‘Pois entón detéñao, métao na cadea. Se fixo tal cousa, que pene e que morra. Máteo vostede se quere, faga con el o que queira. Atópeo, faga o seu traballo; non lle costará moito. Aledareime se dan con el…’

Policía: ‘Estamos dacordo!’

Home: ‘…pero, por favor, a ver se me comprende dunha puta vez: non conten comigo. Por máis que o asasino fora un salvaxe que non merecese chamarse home, iso non xustificaría a miña deslealdade con el’.

 

Silencio. Despois dun intre, o policía érguese a sae do cuarto. O home lévase as mans a cara. Silencio. Apágase a lámpara. Baixa o telón.

 

 

O salto

Brais abriu a pequena cancela para entrar no recinto da piscina. Unha calima quencida abafaba o ambiente. Descalzouse e dirixiuse cara á cabeceira do trampolín, dando toda a volta polo linde da auga, tremelicando de frío polas chapicadas dos rapaces. Era unha piscina grande, aberta, profunda e azul, na sombra dun trampolín excesivo, con tres andares en balcón e unha atalaia sobranceira para os temerarios. Tras chegar á cabeceira, colleu coa man esquerda o pasamáns metálico da estructura, ríspeto, mollado, xélido, núo, incómodo, e mirou para enriba na procura do desafío. Un desapiadado sol enxergábase entre os piares abertos do trampolín infinito para lle bater nos ollos. Pisou o primeiro chanzo e, tras respirar fondamente, tomou un ritmo, calmo pero sostido, para ir subindo a escaleira mentres un remuiño de nenos e maiores rebulían coma un enxame, adiantábanlle a cobadazos e esbaraban entre risos buscando o mellor lugar para guindarse á auga. Foi ascendendo moi de vagar ata a atalaia superior; non había ninguén. Unha lixeira brisa enguedellábaselle nos nocellos. Achegouse á plataforma e asomouse; alá lonxe, abaixo, un rectángulo azul. Deu dous pasos para atrás, e deixou que a brisa xogara entre os seus pés núos.

Un mozo apareceu de súpeto, axitado, mollado por enteiro. Parou de contado, sorprendido, ao ver a Brais. Este recuou aínda máis e tentou un xesto de cortesía, breve pero claro, permitindo que o bañista enfiara a plataforma. O mozo camiñou cara o precipicio e saltou abrindo os brazos en cruz, cara o azul que lle agardaba arriba e dez metros abaixo. Foi un fermoso salto, ingrávido, alto, erguido.

En realidade, o salto é sempre un fracaso; o salto, o devezo de subir, a miragre de voar, a promesa de Ícaro… sempre se remata por cair, nunha previsible liña en vertical de chumbo que non ten misterio ningún. A teima por repetir o fracaso, e saltar unha e outra vez, amósanos o poder indómito dos soños.

Brais adiantouse de novo sobre o abismo; demasiado alto, demasiado lonxe. O corazón petáballe con forza abríndose camiño pola gorxa. Un pouco máis perto, máis perto, un pasiño. Xa tiña os pés na mesma arista, os dedos en gadoupa sobre a nada, a brisa en pentagrama. Nada. Recuou de novo. Outro saltador apareceu na escaleira e Brais baixou os ollos e retrocedeu, permitindo o paso a aqueloutro máis atrevido. Alá embaixo, alguén que tomaba o sol advirtíu finalmente a súa presencia, unha sombra na plataforma que ameazaba con saltar, que tan pronto adiantaba o xesto como retranqueaba a intención. Tras algúns comentarios dispersos e desfiados comezaron a mirar para o alto, buscando a silueta de Brais, calibrando a súa situación. Despois duns minutos, todos os asistentes, mollados de cloro e sol, estaban pendentes de Brais, que teimaba por permanecer alá, sen baixarse do alto, agardando o pulo misterioso de vontade que non daba chegado.

Media hora máis tarde, todos os saltadores sabían de Brais, e algún deles subiu ata o alto do trampolín apenas para ver a súa figura doente, que pendulaba corroído pola dúbida. Unha vez máis e outra, Brais achegábase ao borde do aire e facía por saltar; non podía. Un saltador que agardaba nun trampolín inferior atendeu con coidado os xestos de Brais, e soamente cando este turrou para atrás, unha vez máis, foi cando o saltador, vendo vía libre, se lanzou cara a auga. Brais adoecía por saltar pero non podía. Sobre os pés inmóveis, o seu corpo abaneábase diante e atrás nunha cadencia hipnótica, aventada por unha brisa misteriosa.

Xa ninguén saltaba á piscina sen mirar antes cara el. Todos atendían cada paso que daba; mesmo as persoas que se metían na auga sen saltar, baixando os chanziños da piscina, tamén buscaban antes a súa figura. Un pouco para diante, outro para atrás. Brais cruzou a mirada cun saltador que, metros abaixo, estaba disposto para o salto; Brais fíxolle un aceno de permiso, porque o seu salto aínda non parecía estar maduro. O saltador respondeulle cun lixeiro xesto de cabeza para de contado tirarse á piscina.

A xente andaba intrigada pola figura daquel que amagaba, alimentando no recinto un silencio serio, graúdo e mesto entre murmurios inaudibles. Comentaban, predicían, maxinaban, preguntaban, non se sabe de certo, pero unha confusa inquietude se espallaba entre todos os presentes. Na tarde abrasada polo sol, os bañistas comezaron a sentir a friaxe da empatía por aquel que estaba no alto, un estrano e insólito respecto cara a aquel que dubidaba.

Na morna trivialidade dunha piscina de verán, alguén adoecía á vista de todos por un conflito interior. De forma insospeitada, entre toallas e pingas derramadas, contemplaban a loita primixenia entre a prudencia e o desexo, o soño e o medo, o salto e a caída.

Segundo pasaban os minutos, cada vez eran menos os saltadores que se aventuraban a subir á plataforma superior, e aqueles que o facían, antes de saltar, inclinaban a cabeza diante de Brais, como buscando unha mirada que Brais, atreboado, non erguía do chan.

 

 

 

Arrolo

 

Tin tintilán, tin tintilán.

Catro por dous, oito por dez.
Tin tintilán, tin tintilán.
Quero saber multiplicar.

 

         O autobús partiu, afastouse amodo e xirou á dereita, desaparecendo. Respirou con alivio. Xa era hora! Despediuse ás presas dos outros pais. O neno xa estaba facturado para o campamento e agora tería unha semaniña tranquila para lla adicar ás cousas pendentes, que eran tantas. O neno esgotáballe as forzas, quitáballe a alma do corpo, arriba, abaixo, o reino do absurdo e da molicie, non medrarán dunha vez e marcharán polo seu propio vieiro…

 

Tin tintilán, tin tintilán.

Cinco por seis, nove por tres.
Tin tintilán, tin tintilán.
Ven, paiciño, a me axudar.

 

         A vivenda precisaba dunha boa limpeza. Agora, na morna soedade da casa deshabitada, era o momento axeitado. A porta da habitación non abría; esparexidos polo chan, os xoguetes rompidos, os monecos abandonados parecían ofrecer resistencia. Empurrou a porta e entrou na tobeira do neno, paisaxe de batalla, armado cunha vasoira. Todo para o lixo. Libretiñas rasgadas, papeis en folla e confetti, caperuchas de bolis, estoxos valeiros, naipes desparellados, o brazo dun moneco, unha pila marela, a perna do moneco, unha pombiña de papel…

 

Tin tintilán, tin tintilán.

Sete por un, catro por seis.
Tin tintilán, tin tintilán.
Que teño un pai moi especial.

 

…unha barra de pegamento seco, un aramio de uso incógnito, o rosco dun celo esgotado, unha tarxeta do día do pai ‘Quérote moito, papá’, cunha guirlanda verde marengo e un corazón laranxa, pezas dun puzzle esquecido, unha pedra de plastilina azul, un lápiz bermello rompido pola metade, sen punta, o aro dun vello chaveiro sen chaves, unhas gafas sen cristal, unha moeda de dous céntimos, un bono desconto caducado, o temible ollo dun tigre de trapo, un sobre de azucre de Disneyworld, a invitación a un cumpreanos, unha folla enrugada coa metade dun exame de matemáticas, un álbum con catro cromos, algo que foi un póster, a roda dun mecano, a corda dunha peonza, un papel de envolver, un molle, unha canica, unha batuta de tambor…

 

Tin tintilán, tin tintilán.

Oito por tres, Cinco por dous.
Tin tintilán, tin tintilán.
Segue, meu pai, ata o final.

 

         O autobús tivo un accidente na estrada. Os nenos non regresarán. Os familiares saíron das súas casas cara o depósito de cadavres. Todos agás un pai, que marchou en dirección contraria na procura do camión do lixo.

 

Tin tintilán, tin tintilán.

Tende conta, cántolle aos pais.
Despois do último número
Non hai ningún número máis.

 

O infante

Un amigo cordial, Fernando Viqueira, fíxome chegar un curioso libro chamado ‘Historia da homofobia’. Para a miña desgracia, o libro está editado en Aarhus e escrito en dinamarqués, lingua da que non conozo palabra. O amigo Fernando, sempre tan garimeiro, mandoumo cunha carta onde me facía notar un dato curioso: no primeiro capítulo de libro, referido aos antecedentes históricos da homofobia, o autor menciona o caso do ‘infante de Lugo’. En Galicia, sabiamos daquel antergo precedente dende que un canónigo de Mondoñedo publicara a historia na ‘Ilustración Gallega y Asturiana’, nun traballiño no que daba conta de sete procesos que a Inquisición pasara na vila cunqueirán no século XVII. Entre os sete, o caso do infante era, de todos, o máis estraño.

No verán de 1605 un xastre de Mondoñedo, seica por cerebración do nascemento do príncipe Felipe, pendurou no balcón unha grande bandeira cosida a man con sete bandas de retais trapeiros de sete cores; apenas a puxera, un soldado de infanteiría entrou na loxa a mandoblazos, demandando ao xastre que dependurara e queimara a bandeira por impía e pagana “por non poder catalla sin desfalheçer”. Así o fixo o comerciante, mais a Inquisición por denuncia anónima abriu dilixencias contra o soldado, considerando que o odio á bandeira de sete cores, por irracional, habería de responder a unha toleira inspirada polo demo, a unha doenza mental ou, se cadra, a unha herexía non descoberta.

Agora vexo que un documentado dinamarqués recolle a historia coma un peculiar caso primixenio de homofobia, un tanto absurdo e anacrónico porque, como é sabido, a bandeira multicor coma símbolo homosexual non ten medio século de vida. Pero me fixo gracia que o autor gardara unha pequena lembranza de ironía para un pleitiño do inicial XVII que, con todo, ten curiosas resoanzas históricas.

Intereseime polo infante da historia. Segundo os papeis de traballo do canónigo, que puiden consultar na biblioteca do seminario de Mondoñedo, o infante chámabase Salvador Alfeirán Pita, era natural de Santa Marta de Ortigueira e tiña corenta e sete anos o día do asalto. Consultei ao arquiveiro do concello de Ortigueira, que non tardou en me dicir que no concello non había nada daquel home, pero nos libros da parroquia figuraba que morrera do barrio do Ponto de Santa Marta o 20 de xuño de 1617. Tivo o detalle de mandar unha fotografía da partida de defunción.

Os libros de defuntos, polo menos en Galicia, adoitan ser tan breves e secos coma unha copa de xenebra; mais no caso do Alfeirán, o escribano anotara dous detalles de engado: o primeiro, que o morto fora velado por un destacamento mandado polo marqués de Astorga; o segundo, a anotación de que o defunto fora galardoado de “premio, beca e mención” polo marqués de Cerralbo. Tanto marqués xunto para louvar a figura dun soldadiño resultoume insólito, e de puro sorprendente serviume para descubrir, máis ben por deduccións, a historia daquel home que, dende logo, morreu sen maxinar que catrocentos años despois do seu pasamento aparecería nun libro publicado en terra viquinga.

A presenza do destacamento do marqués de Astorga non sería extraordinario: o marqués era tamén conde de Santa Marta e, polo tanto, era razoable pensar que quixera facer unha homenaxe a un soldado que servira baixo o seu mando. A referencia do marqués de Cerralbo era máis peculiar, porque non había antecedentes de que o soldado prestara servizos nas súas filas, nin motivo aparente para que este lle premiara, non estando na súa xerarquía.

‘A bandeira do LGBT non ten sete cores, ten seis’, espetoume un amigo, sentados nunha terraza de María Pita. ‘Non sabes nada, e ese viquingo tampouco’ continuou, ‘a nosa bandeira non é o trapo do arco da vella, a ver se vos enterades dunha vez. Seis, e non sete. Se o teu infante asaltou unha bandeirola de sete, sería por outra teima, porque a nosa, dende logo, non era’. Seguimos a falar unha boa xeira; cando lle dixen que fora premiado polo marqués de Cerralbo, o meu amigo apuntou á estatua de María Pita. ‘Cerralbo era gobernador de Galicia, defendeu á Coruña das pestes de Drake en 1589; se cadra o teu soldado veu para acó a loitar e Cerralbo lle premiou’. Consideraría a posibilidade, contesteille, pero non me daba no ollo. Díxenlle que se o meu soldado vivía en Ortigueira moito servizo non podería facer para a Coruña. ‘Algo faría’, concluiu o meu amigo.

Acordei ler algunha cousa máis do marqués do Cerralbo, e debruceime contra un relatorio anónimo do acontecido no saqueo da Coruña; naquel relato, confirmado por cartas do marqués ao Rei, referían que as garitas do Ortegal deran o aviso da invasión; velaí un achegamento cara ao ‘algofaría’ que me chimparan á cara.

Xuntando os datos, concluín que era ben probable que Salvador Alfeirán servira de vixía na Garita de Herbeira, nos cantís do cabo; que era probable que fora el quen, na tarde do tres de maio de 1589, vira chegar ás costas de Teixido á armada inglesa e fora el, daquela, o encargado de acender un lume que, reproducido pola garita da Candieira e dalí espallado nunha estadea de urxencia, transmitira a mala nova de vixía en vixía ata a mesma Torre de Hércules, que deu a voz de alarma a unha poboación estarrecida de medo. Aquel sería o motivo de que o Cerralbo o premiara, e o motivo de que o señor de Santa Marta mandara un velatorio de ordenanza para quen sería, na pequena historia local, unha persoa de sona e mérito. Unha revista coruñesa, que se gaba en cultivar e divulgar a historia da cidade, ofreceuse a publicar a miña teoría, cousa que fixo nun artículo ben feitiño, adornado con gravuras de época.

Meses máis tarde, cando xa dera esquecido o tema, quedei a comer cunha amiga de Guadalaxara; ‘vente para acó’, díxome, ‘e imos tomar algo a Sigüenza, que hai alguén que che quere coñecer’. Alí, sentados nunha terraza, presentoume a un home peculiar, longo e seco coma un Quixote, que me sorriu abertamente. ‘Lin o seu traballo sobre o infante de Lugo; gustoume moito’. ‘En realidade’, aclareille, ‘non era de Lugo’. ‘Certo, certo, aí quero chegar’, replicou, ‘pasou por lugués por aquel incidente que tivo en Mondoñedo. Veña comigo, quérolle amosar unha cousa’.

Comezamos a pasear por Sigüenza. Os turistas ateigaban as rúas na procura dun restorante onde comer, turismo de cebolos e lambóns. O Quixote falaba con dozura a camiñaba amodo, a zancadas, baixo un ceo gris de chumbo, manexando os longos brazos revoeiros coma as aspas dun muiño. ‘A armada inglesa tiña un problema: levaban por bandeira a cruz de San Xurxo, que é unha cruz bermella, e os españois lucían a cruz de San Andrés ou de Borgoña, logo carlista, que é un aspa tamén bermella, meu amigo. Un problema. Nunha batalla naval, dígolle a verdade, na saraiba de pólvora, fume e mareira é imposible distinguir no tremelar do vento un aspa dunha cruz’ dicía mentres cos brazos en danza convocaba a imaxe dunha galerna, ‘e na batalla costáballe moito aos barcos saber onde estaba a súa capitana’.

Entramos na catedral; o noso amigo seguía a falar con voz queda. ‘Daquela, Drake montou na capitana unha bandeira diferente, deseñada ao chou, que non significaba nada, absurda se quere. Pero como era distinta ao resto, a frota sabería distinguir en cada momento o lugar e a derrota do comandante. Drake perdeu a bandeira en Portugal, no camiño a Lisboa, e recolleuna un soldado de Sigüenza. Como este soldado era moi amante da familia, fixo que a penduraran na capela onde está soterrado o seu tío, Martín Vázquez de Arce. É a única que se conserva no mundo. Quero que a vexa’. Chegamos á capela; co día neboento, apenas se vía o perfil do doncel, deitado na súa eterna leitura. De súpeto, o ceo pareceu abrir e unha raiola de sol alumeou a estancia…

Salvador tomou a alforxa e sacou un anaco de broa e medio queixo de Moeche. Aires de primavera, día claro e ventoso de maio de 1589 nas cumes da Herbeira. Púxoo todo sobre a mesa e buscou coa mirada a bota co viño que debía acompañar ao seu almorzo; saiu da garita, aínda co coitelo do queixo na man, e dou unha volta por ver se atopaba o viño. Naquel intre chegoulle do mar un bramor indescifrable; mirou e caeu axeonllado. Os ollos ofrecíanlle a abraiante visión de vintesete galeóns de guerra, con todo o seu magnífico velame branco despregado, camiño do solpor na compaña de máis de cento cincuenta baixeis, galeiras e lanchas de diversa clase e condición. O vento traía rubindo dende a Pescadoira as cántigas e salomas das vintecinco mil almas inglesas embarcadas naquela insólita armada, entonando con afouteza, enlevados polo ritmo do mar, vellos himnos mareiros. A meirande invasión naval que a Península viu endexamáis. Diante da formación, o HMS Revenge, o magnífico galeón de Drake en boga lixeira, portando no trinquete, en desafío de orgullo, un flamexante pendón con bandas de tafetán en seda de sete cores.