Un amigo cordial, Fernando Viqueira, fíxome
chegar un curioso libro chamado ‘Historia da homofobia’. Para a miña desgracia,
o libro está editado en Aarhus e escrito en dinamarqués, lingua da que non
conozo palabra. O amigo Fernando, sempre tan garimeiro, mandoumo cunha carta onde
me facía notar un dato curioso: no primeiro capítulo de libro, referido aos
antecedentes históricos da homofobia, o autor menciona o caso do ‘infante de
Lugo’. En Galicia, sabiamos daquel antergo precedente dende que un canónigo de
Mondoñedo publicara a historia na ‘Ilustración Gallega y Asturiana’, nun
traballiño no que daba conta de sete procesos que a Inquisición pasara na vila
cunqueirán no século XVII. Entre os sete, o caso do infante era, de todos, o
máis estraño.
No verán de 1605 un xastre de Mondoñedo, seica
por cerebración do nascemento do príncipe Felipe, pendurou no balcón unha grande
bandeira cosida a man con sete bandas de retais trapeiros de sete cores; apenas
a puxera, un soldado de infanteiría entrou na loxa a mandoblazos, demandando ao
xastre que dependurara e queimara a bandeira por impía e pagana “por non poder
catalla sin desfalheçer”. Así o fixo o comerciante, mais a Inquisición por
denuncia anónima abriu dilixencias contra o soldado, considerando que o odio á
bandeira de sete cores, por irracional, habería de responder a unha toleira
inspirada polo demo, a unha doenza mental ou, se cadra, a unha herexía non
descoberta.
Agora vexo que un documentado dinamarqués recolle
a historia coma un peculiar caso primixenio de homofobia, un tanto absurdo e anacrónico
porque, como é sabido, a bandeira multicor coma símbolo homosexual non ten medio
século de vida. Pero me fixo gracia que o autor gardara unha pequena lembranza de
ironía para un pleitiño do inicial XVII que, con todo, ten curiosas resoanzas
históricas.
Intereseime polo infante da historia. Segundo
os papeis de traballo do canónigo, que puiden consultar na biblioteca do
seminario de Mondoñedo, o infante chámabase Salvador Alfeirán Pita, era natural
de Santa Marta de Ortigueira e tiña corenta e sete anos o día do asalto. Consultei
ao arquiveiro do concello de Ortigueira, que non tardou en me dicir que no
concello non había nada daquel home, pero nos libros da parroquia figuraba que
morrera do barrio do Ponto de Santa Marta o 20 de xuño de 1617. Tivo o detalle
de mandar unha fotografía da partida de defunción.
Os libros de defuntos, polo menos en Galicia,
adoitan ser tan breves e secos coma unha copa de xenebra; mais no caso do Alfeirán,
o escribano anotara dous detalles de engado: o primeiro, que o morto fora
velado por un destacamento mandado polo marqués de Astorga; o segundo, a
anotación de que o defunto fora galardoado de “premio, beca e mención” polo
marqués de Cerralbo. Tanto marqués xunto para louvar a figura dun soldadiño
resultoume insólito, e de puro sorprendente serviume para descubrir, máis ben
por deduccións, a historia daquel home que, dende logo, morreu sen maxinar que
catrocentos años despois do seu pasamento aparecería nun libro publicado en
terra viquinga.
A presenza do destacamento do marqués de
Astorga non sería extraordinario: o marqués era tamén conde de Santa Marta e,
polo tanto, era razoable pensar que quixera facer unha homenaxe a un soldado
que servira baixo o seu mando. A referencia do marqués de Cerralbo era máis
peculiar, porque non había antecedentes de que o soldado prestara servizos nas súas
filas, nin motivo aparente para que este lle premiara, non estando na súa
xerarquía.
‘A bandeira do LGBT non ten sete cores, ten
seis’, espetoume un amigo, sentados nunha terraza de María Pita. ‘Non sabes
nada, e ese viquingo tampouco’ continuou, ‘a nosa bandeira non é o trapo do
arco da vella, a ver se vos enterades dunha vez. Seis, e non sete. Se o teu infante
asaltou unha bandeirola de sete, sería por outra teima, porque a nosa, dende
logo, non era’. Seguimos a falar unha boa xeira; cando lle dixen que fora premiado
polo marqués de Cerralbo, o meu amigo apuntou á estatua de María Pita.
‘Cerralbo era gobernador de Galicia, defendeu á Coruña das pestes de Drake en
1589; se cadra o teu soldado veu para acó a loitar e Cerralbo lle premiou’.
Consideraría a posibilidade, contesteille, pero non me daba no ollo. Díxenlle
que se o meu soldado vivía en Ortigueira moito servizo non podería facer para a
Coruña. ‘Algo faría’, concluiu o meu amigo.
Acordei ler algunha cousa máis do marqués do
Cerralbo, e debruceime contra un relatorio anónimo do acontecido no saqueo da
Coruña; naquel relato, confirmado por cartas do marqués ao Rei, referían que as
garitas do Ortegal deran o aviso da invasión; velaí un achegamento cara ao ‘algofaría’
que me chimparan á cara.
Xuntando os datos, concluín que era ben
probable que Salvador Alfeirán servira de vixía na Garita de Herbeira, nos
cantís do cabo; que era probable que fora el quen, na tarde do tres de maio de
1589, vira chegar ás costas de Teixido á armada inglesa e fora el, daquela, o
encargado de acender un lume que, reproducido pola garita da Candieira e dalí espallado
nunha estadea de urxencia, transmitira a mala nova de vixía en vixía ata a mesma
Torre de Hércules, que deu a voz de alarma a unha poboación estarrecida de
medo. Aquel sería o motivo de que o Cerralbo o premiara, e o motivo de que o
señor de Santa Marta mandara un velatorio de ordenanza para quen sería, na
pequena historia local, unha persoa de sona e mérito. Unha revista coruñesa,
que se gaba en cultivar e divulgar a historia da cidade, ofreceuse a publicar a
miña teoría, cousa que fixo nun artículo ben feitiño, adornado con gravuras de
época.
Meses máis tarde, cando xa dera esquecido o
tema, quedei a comer cunha amiga de Guadalaxara; ‘vente para acó’, díxome, ‘e
imos tomar algo a Sigüenza, que hai alguén que che quere coñecer’. Alí,
sentados nunha terraza, presentoume a un home peculiar, longo e seco coma un
Quixote, que me sorriu abertamente. ‘Lin o seu traballo sobre o infante de
Lugo; gustoume moito’. ‘En realidade’, aclareille, ‘non era de Lugo’. ‘Certo,
certo, aí quero chegar’, replicou, ‘pasou por lugués por aquel incidente que
tivo en Mondoñedo. Veña comigo, quérolle amosar unha cousa’.
Comezamos a pasear por Sigüenza. Os turistas
ateigaban as rúas na procura dun restorante onde comer, turismo de cebolos e
lambóns. O Quixote falaba con dozura a camiñaba amodo, a zancadas, baixo un ceo
gris de chumbo, manexando os longos brazos revoeiros coma as aspas dun muiño. ‘A
armada inglesa tiña un problema: levaban por bandeira a cruz de San Xurxo, que
é unha cruz bermella, e os españois lucían a cruz de San Andrés ou de Borgoña,
logo carlista, que é un aspa tamén bermella, meu amigo. Un problema. Nunha
batalla naval, dígolle a verdade, na saraiba de pólvora, fume e mareira é
imposible distinguir no tremelar do vento un aspa dunha cruz’ dicía mentres cos
brazos en danza convocaba a imaxe dunha galerna, ‘e na batalla costáballe moito
aos barcos saber onde estaba a súa capitana’.
Entramos na catedral; o noso amigo seguía a falar
con voz queda. ‘Daquela, Drake montou na capitana unha bandeira diferente,
deseñada ao chou, que non significaba nada, absurda se quere. Pero como era
distinta ao resto, a frota sabería distinguir en cada momento o lugar e a
derrota do comandante. Drake perdeu a bandeira en Portugal, no camiño a Lisboa,
e recolleuna un soldado de Sigüenza. Como este soldado era moi amante da
familia, fixo que a penduraran na capela onde está soterrado o seu tío, Martín
Vázquez de Arce. É a única que se conserva no mundo. Quero que a vexa’. Chegamos
á capela; co día neboento, apenas se vía o perfil do doncel, deitado na súa
eterna leitura. De súpeto, o ceo pareceu abrir e unha raiola de sol alumeou a
estancia…
Salvador
tomou a alforxa e sacou un anaco de broa e medio queixo de Moeche. Aires de primavera,
día claro e ventoso de maio de 1589 nas cumes da Herbeira. Púxoo todo sobre a
mesa e buscou coa mirada a bota co viño que debía acompañar ao seu almorzo;
saiu da garita, aínda co coitelo do queixo na man, e dou unha volta por ver se atopaba
o viño. Naquel intre chegoulle do mar un bramor indescifrable; mirou e caeu
axeonllado. Os ollos ofrecíanlle a abraiante visión de vintesete galeóns de
guerra, con todo o seu magnífico velame branco despregado, camiño do solpor na
compaña de máis de cento cincuenta baixeis, galeiras e lanchas de diversa clase
e condición. O vento traía rubindo dende a Pescadoira as cántigas e salomas das
vintecinco mil almas inglesas embarcadas naquela insólita armada, entonando con
afouteza, enlevados polo ritmo do mar, vellos himnos mareiros. A meirande
invasión naval que a Península viu endexamáis. Diante da formación, o HMS
Revenge, o magnífico galeón de Drake en boga lixeira, portando no trinquete, en
desafío de orgullo, un flamexante pendón con bandas de tafetán en seda de sete
cores.
