A culpa é miña. Recoñecerei,
como dato previo, que non sempre os actos teñen motivos; hai veces que facemos
cousas sen razón ningunha. E aínda é máis frecuente que as nosas omisións
carezan de xustificación. Abstémonos de actuar simplemente porque non damos
atopado o momento, o xeito, o interese... Como sabemos, dos sete pecados
capitais hai tres referidos ao corpo cuestionado como obxecto de pracer; dos
tres pecados carnais, a preguiza é o máis ruín e inxustificable.
La dame de mes pensées, que cantaría Brassens, pregúntame por que deixei de escribir neste
blogue. Tal vez por preguiza, por desleixo, por isa procastinación da que tanto
falan. É posible que a razón fora non me chegar o eco das redes, non escoitar a
ninguén ao outro lado. Este será un motivo trampulleiro e miserable, porque remite
a outro dos severos pecados capitais: a vaidade. ¿E non será que a preguiza é o
reverso tenebroso, ou non tan tenebroso, da vaidade e da avaricia? Deus convócame
a unha escolla sen saída: persoalmente, dame preguiza ser vaidoso, e de tan
pouco avarento son un preguiceiro. Confiarei na vaidade para me salvar.
En realidade, non escribo para que
me lean. Máis ben escribo para aprender, para ordenar ideas, para buscar o fío
dos meus propios pensamentos. Por iso me contradigo tanto, por iso cometo
tantos erros, por iso cambio de opinión, por iso me resulta tan odioso lerme a
min mesmo, porque non podemos falar cun espello, e moito menos agardar unha
resposta intelixente da imaxe reflectida nel.
Pero as veces alguén te escribe
e o enfoque cambia. De súpeto te chega un eco lonxano, unha lembranza, e miras
todo dende outra perspectiva. Alguén te chama e, que sei eu, agora si que paga
a pena escribir, por máis que os teus leitores non enchan unha aula de primaria.
Pasoume o domingo pasado, cando o móbil me sorprendeu cunha mensaxe fascinante.
Deixádeme que volo conte (ou, para ser precisos, deixádeme que mo conte).
Hai alguns anos, redactei un pequeno
traballo para a revista Terras de Ortegal. Dende logo, non son historiador, e
as miñas aventuras nesta silveira foron máis ben penosas, pero sentín un
compromiso persoal de escribir sobre algo ben concreto: a estadía de Álvaro
Cunqueiro en Santa Marta de Ortigueira entre 1937 e 1938. Ben pouco tense
escrito desta estadía: nin a clásica biografía de Armesto Faginas nin, sobre
todo, o libro de entrevistas recollidas por Ramón Nicolás daban moita
información sobre aqueles meses de tebra e noite que anticipaban unha
escuridade máis tépeda. Non obstante, malia a súa brevedade, a visita de
Cunqueiro á Vila resultou un fito fundamental na súa vida, por supoñer o
primeiro chanzo dunha labor de periodista que o levou a escribir na terceira
páxina do ABC o primeiro de abril de 1939, o día en que remataba a Guerra Civil.
En fin, aí quedou a cousa. Non sei se o
traballo me saíu ben ou mal porque non o volvín ler. E aquí ven a historia da
mensaxe que recibín o pasado domingo. O meu curmán Xosé María, sempre tan
atento, escríbeme para me dicir que está a ler unha biografía de Alvaro Cunqueiro,
chamada “Alvaro Cunqueiro, Sueño y Leyenda” que saíra do prelo hai uns meses. Confeso
que, mergullado noutras leiras, nin me enterara. O autor é un melillense, ¿que
vos parece?, chamado Antonio Rivero Taravillo. Máis de cincocentas páxinas
profundando nunha vida, nefecto, de soño e lenda; un libro fermoso. Pero o meu
curmán non me escribía para falar da aparición do libro, senón para me informar
(penso que tamén cunha miga de sorpresa) que Rivero Taravillo me citaba persoalmente,
incluíndo o meu traballo en Terras de Ortegal na bibliografía consultada para a
súa magna obra.
Velaí a vaidade que sobarda a
preguiza. Parecerá unha cousa absurda, un misterio de vanalidade, unha miragre
fútil, pero que alguén me teña citado resúltame extraordinario. Non tiña recordo
de que alguén me citara nalgures, así que, de súpeto, fíxose a luz. Debo de
pensar que o meu ‘índice h’ se multiplicou por infinito e máis alá.
Literalmente: para pasar de cero a un, tes que multiplicar o cero infinitas
veces e aínda non chegas. Os escritores existimos únicamente nas bibliografías,
e ser citado unha soa vez compénsao todo. A cita trasládame, co seu pulo creador,
ao mundo dos que vivirán sempre. Vencellar o meu nome, a partir deste dato
modesto, a biografía de Cunqueiro é un prodixio que nunca puiden nin imaxinar.
Así que onte, luns de coresma,
quixen localizar a Antonio Rivero para lle agradecer fondamente a mención, e
tal vez preguntarlle quen lle facilitara un exemplar da revista, nada doada de
atopar. Pero non puiden. Antonio morrera no pasado mes de setembro, vítima dun
cancro de pulmón. ¡Que estúpida ignorancia! “Demasiado pronto, demasiado
tarde”, escribíu Saramago cando morreu Miguel Torga. Antonio era case da miña
idade; levábamosnos tres anos, así que de nacer en Ortigueira teríamos
compartido moitas cervexas tras o solpor. Pero xa é tarde para contactar, para
falar, para lle dar as grazas, non soamente polo seu interese por un home de
maxia como Cunqueiro, senón polo detalle de engadir o meu nome entre os autores
“citables”. Ben é certo que, por un trasgo da imprenta, o meu nome de bautismo
ven referido nun estraño italianizante como “Carlo”, pero tanto me ten. Non me
importa. Se cadra, dentro duns séculos, algún estudoso de Cunqueiro se pregunte
quen sería aquel italiano de apelido suizo que sabía da viaxe de Cunqueiro a
Santa Marta. Coa súa intriga, abóndame. Non preciso máis.
O que me doe íntimamente, cando
leo que o libro foi o traballo póstumo de Antonio, no que estivo a traballar
mentres o cancro lle roía a vida, é non poder trascender o tempo e trasladarme
a esas xeiras de traballo nas que o autor, xa doente, profundaba nos papeis e
lía en soedade documentos para rematar o libro. Dóeme a tarde na que me leu.
Dóeme a tarde na que me leu sen
que eu, agora, lle poda contestar e agarimalo cunha aperta.
Así que si. A próxima vez que la dame de mes pensées me acuse de non
escribir no blogue, contestareille que ten toda a razón no reproche, e que non
teño excusa. A vida nos aprende que hai que botar folgos, e perder o tempo
escribindo porque, no fondo, sempre que un escribe para si está a escribir para
os demáis. Non lograremos a eternidade literaria pero, a lo menos, acadaremos un
esquecemento en boa compaña.
