Dereitos humanos

O mundo era un banco. No banco sentaban catro homes, tres louros e un moreno. Apenas tiñan sitio para se remexer. Os louros amolaban e miraban de esguello ao moreno que, ao cabo, non tivo máis remedio que protestar, dicindo que lle estaban deixando sen sitio a cobadazos. ‘Sexamos demócratas, votemos que facer’, contestáronlle.

Non pasa nada

Salón largo, cómodos sofás, chimenea apagada, estanterías ateigadas e gran xanela á rua. Tres homes en conversa.

Antoine (sentado nun sofá): Co teu permiso, Bernard, quedo a durmir aquí. Non está a tarde para aventuras.

Bernard (mirando a traverso da xanela): Fas ben. A rúa segue a estar pechada; pensaba levarte a casa no meu coche, pero… é imposible. E queda ti tamén, Jacques, non quero ver o teu nome nos xornais de mañán.

Jacques (de pé, lendo un libro xunto a estantería): Acepto a invitación, pero terás que abrir ese coñac que agochas nun curruncho secreto. Xa que andamos de reclusión…

Antoine: Ah, unha copiña de ‘liqueur de santé’, se fas favor. E xa que estamos, saca esos cigarros dos que fala todo o mundo. Aproveitemos que ninguén nos vixía e disfrutemos un pouco neste día tan nefasto. Quen sabe se será o derradeiro; non sei se marchar de Paris, xa non se pode vivir aquí.

Jacques (deixando o libro): Home, non digas iso. Non é a primeira vez que sufrimos estos ataques… As cousas calmarán axiña. (Camiña cara un moble de bebidas) Escoita, Bernard, onde gardas ese licor verde de Chartreuse?

Bernard (afastándose da xanela e sentando noutro sofá): No fondo do armario, a salvo de predadores coma ti. Antoine ten razón: non paga a pena vivir así. Non se pode sair a rúa e vivimos en Paris; en Paris! Estos ataques de puro terror, esta anguria… Cando perdimos a cidade? Gustaría de pensar que recuperaremos a luz da primavera, os outonos tranquilos…

Jacques (achegándose á mesa coa botella): Os paseos nos anoiteceres, a brisa de follas marelas…

Antoine: Perdede a esperanza, eses tempos tardarán en voltar.

Bernard: Pero por que? Non o entendo, de verdade, e gustaría que alguén me explicara o que está a ocurrir. Non sei, trato de atender as novas, leo o que cae nas miñas mans, ben o sabedes, e non entendo nada. Non é posible. Un día aparece un fato de homes armados ata os dentes e deixa un rego de sangue nos bulevares de Paris. E xa está?

Antoine: É triste dicilo, pero xa está. Non lle deas máis voltas; les demasiado, Bernard. Vivimos nun mundo doente, atolecido… Todo está a se derrubar ao noso redor. Jacques, trae esa botella.  

Jacques (servindo licor nos vasos): Vai amodo, amodo, Antoine. Nada se está a derrubar. Son uns delincuentes e punto. Os grandes días volverán, Bernard, xa verás. Pois non haberá sufrido Paris agresións desta calaña, e sempre saiu triunfante... O mundo non está doente, Antoine; o que está doente é a mente enferma destes asasinos, que están dispostos a morrer con tal de facer mal. Pero morto o doente, desaparecerá a doenza.

Antoine: Ogallá teñas razón, pero son pesimista. E se son demasiados…

Jacques (sentando noutro sofá): Pois se son moitos construiremos máis cárceres, aumentaremos o exército, vixilaremos máis de perto ao inimigo… Sabemos o que facer.

Bernard (toma una caixa de cigarros da mesa e ofrece aos amigos): Sabemos o que facer porque sabemos o que pasou, pero o que me trae de abraio é que ninguén fale das causas, dos motivos. Por que agora e por que aquí?

Antoine (intentando acender o cigarro cun chisqueiro): Non te confundas, amigo, o último motivo é o mal. Non hai outro; non che permitirei que insistas en buscar outras causas, ou trates de elucubrar de onde virá esta maldade. (Consigue acendelo e inspira fondamente, para logo exhalar un alento de néboa). Ben coñezo ese tipo de argumento, que remata sempre dándolle a razón ao delincuente: non esquezas que a responsabilidade está na causa, que dicían os clásicos. Se o mal non é a causa, o malvado non é o causante. Se buscas a culpa noutro lugar, o malvado é inocente. Chegarás a ese porto?

Bernard (rindo): Provócasme, mais sabes que non tes razón. Esta xente é culpable, e debe ser castigada, pero nos debemos unha reflexión. Vimos de sufrir un ataque ao país, falan de ducias de mortos, e non podo pensar? Debo deixarme levar por ese limitado discurso de guerra e represión que ando a escoitar? Por que nos está pasar isto?

Jacques (tras apurar o vaso): Sempre teremos inimigos, Bernard. Somos franceses.

Antoine: Touché!

Bernard: Non liches as noticias? Os responsables desta masacre son parisinos, Jacques, persoas coma ti e coma min, que pasean pola beira do Sena, polas Tullerías, pola Pont Neuf, …e soñan con destruilo todo. Que lles fixemos?

Antoine: Coma min, non son.

Jacques: Velaí unha boa pregunta, e ti sabes a resposta: non lles fixemos nada. Naceron aquí, aquí viven e aquí traballan. Pode ser que residan nun piso pequeno nun suburbio, pero iso non é motivo para ir por aí pegando tiros. Direivos a miña teoría: téñennos envexa. Vivimos no centro de Paris, temos casas fermosas, vestimos roupas de calidade, frecuentamos o hipódromo e temos unha residencia no campo. Todo o que eles non teñen.

Antoine: Pois se non queres que te envexen, regálalles a túa casa, parvo do demo, e non bebas tanto. Eu traballo de sol a sol para os meus negocios. Estamos nunha sociedade aberta e libre; non estamos na Idade Media. Un pode traballar do que queira, e gañar cartos de albanel, amañando zapatos, vendendo louza… o que sexa. E se non teñen traballo, que o busquen. Outra cousa é que sexan uns vagos e queiran que lle deamos todo de balde.

Jacques (entre dentes, acendendo un cigarro): Espera, espera. Non falo de pobreza; estes violentos que mergullan Paris de sangue non son nin pobres nin famentos.

Bernard: Pois non sei que dicir…

Jacques: Non, non te confundas, Bernard. Nin o son estes que collen as armas, se cadra sen saber o que fan, nin o son, deixade que volo diga, os capitáns desta tropa. Nin moito menos; a xente que move os fíos deste terror teñen ben cobertas as costas.

Bernard (érguese e camiña cara a xanela): Esta xente está desesperada; podes dicir que son uns tolos, que teñen unha maldade conxénita, que están confundidos, pero o certo é que están desesperados na súa carraxe. Desesperados dabondo para se organizar, desenvolver un plan… Viven nunha constante agonía do espírito.

Antoine: Se teñen un plan, non vai máis alá que destruir todo.

Jacques: Non tanto como un plan. Penso que non o teñen, de ningunha das maneiras; pero si que hai unha organización, claramente, que canaliza e utiliza esa carraxe da que falas. Estes grupos fan proselitismo entre eles, teñen prensa, medios, publicitan os seus éxitos e convirten aos caídos en mártires… Todo falso, artificial.

Antoine: Aí tes razón, Jacques. Bótame un netiño máis de licor. Usan os medios que lles presta a sociedade civilizada para rematar coa civilización. É un paradoxo curioso, digno de estudo. En fin, esa batalla de comunicación estámola a perder, claramente.

Jacques: Ben falado, Antoine. E non podemos contradicir as leis que marca o sentido común e a lóxica: podemos dar liberdade aos inimigos da liberdade? Dar propiedades aos inimigos da propiedade? Permitir a prensa aos inimigos da liberdade de prensa? Non, de ninguna maneira. Temos que quitar a cidadanía aos inimigos da cidadanía; quitar dereitos a quen non está disposto a recoñecelos aos demáis. Por favor, en que mundo estamos?

Bernard: Xa que logo, habería que quitar a vida aos inimigos da vida.

Antoine: Non frivolices, Bernard. O que di Jacques non é ningunha insensatez. É a única forma de voltarmos á vida libre, serena, sen violencia, que disfrutabamos ata hoxe. Hai que responder con firmeza.  

Bernard: Non lle vexo a lóxica ao teu razonamento. Pensas que unha sociedade que quita aos cidadans a vida, a liberdade e as garantías pode dicir de si mesma que respecta a vida, a liberdade e as garantías?

Jacques: Polo amor de Deus, Bernard. Claro que si. Se hai unha minoría que quere atentar contra nos, temos que reaccionar. É un ataque ao noso modo de vida, a nosa liberdade, non o esquezas… Pretendes poner a outra meixela mentras rematan o teu cadaleito? Es un inxenuo.

Antoine: Estamos en guerra; Bernard. Isto é unha guerra. E nunha guerra, pensa un pouco, renunciarías ti a usar as mesmas armas que o inimigo usa contra ti? Non digo máis armas, digo as mesmas. En virtude de que principio lle concederías esa vantaxe?

Bernard: Do mesmo principio que che veño de escoitar: non somos coma eles.

Jacques: En todo caso, non convén exaxerar, Antoine. Tanto como guerra, guerra… Non vexo risco que esta grea de tolos consigan nada; rematarán todos mortos ou na cadea, e dentro duns anos nin lembraremos este incidente.

Bernard (senta no sofá): Non lembraremos nada disto? Penso que o faremos. Algo pasa, Jacques; o mesmo Antoine dicía que o mundo está enfermo. Devezo por crer que este ataque foi unha teima illada, pero non podo. Se apareceron estes asasinos, como evitarás que aparezan máis? Hai un camiño que nos trouxo ata aquí. Non escoitas ese silencio nas rúas? Jacques, hai xente que nos odia. Será o noso modo de vida, as apostas no hipódromo ou o que queiras. Odiannos.

Jacques: É cousa súa. Non estou disposto a renunciar á miña liberdade para que esta xentuza me queira. É pura envexa, non hai outro motivo. Paris é a mellor cidade do mundo, onde se amasa o mellor pan do mundo y se venden as mellores flores do mundo. Non vos riades; é así. Daquela, por que matan? Que queren? Somos unha sociedade en paz, a envexa do mundo enteiro, o cerne da civilización occidental, por favor.

Bernard: Pero máis alá da envexa, ha de haber outra cousa; un non se ergue da cama dicindo ‘vou disparar, vou matar inocentes, voume inmolar’. Repítoo, sofren desta carraxe, desta fonda xenreira, de non esperar nada da vida.

Jacques (rindo): Non volvas sobre o tema. Temos un discurso circular que non vai ningures.…

Antoine: Propoño unha enmenda: non é envexa; é cobiza. Queren o que temos nós; e como non llo daremos, prefiren perder todo o que teñen, contaminados por esas faladurías e propagandas. Cobizan o noso éxito: convertimos a Francia nunha potencia, o mundo respecta a nosa bandeira. E estes malnacidos preferirían vivir noutro lugar, noutra época pasada?

Bernard: A cobiza é a esperanza de acadar. Se non tes a posibilidade de acadar o que desexas, xa non tes nin cobiza; todo desaparece. E a nosa impudicia, este constante orgullarnos da nosa forma de vida, afonda esa distancia. Se cadra, a súa desesperación ven de aí; non tanto da nosa riqueza senón da nosa ostentación. Non tanto da cantidade de cartos que temos senón da diferencia coa que teñen eles. Sen cobiza pasan á frustración, e da frustración á sensación de inxustiza. Como lin o outro día, ‘quen ten moito, cobra de máis’.

Antoine: É incrible o que estou a escoitar.

Bernard: Non hai miseria xusta. Queres saber onde o lin?

Antoine: Nin mo digas. Unha razón máis para pechar eses foros.

Jacques (erguéndose e achegándose a xanela): Eu non impoño a diferencia, Bernard. Cada un é responsable do seu fogar, do seu destino; se hai distancia, poño por caso, entre Antoine e un desfarrapado non é culpa de que Antoine teña moito; será culpa do miserento que non ten nada. E a diferencia non se elimina renunciando ao que temos, senón dicíndolle ao outro que traballe, que emprenda e se achegue a nós. Cantos máis ricos haxa, mellor, non pensas?

Antoine (irónico): Claro, tes toda a razón. A solución sería que todos foran ricos, porque ningún rico sae a rúa a disparar. Pero iso é inconcebible, non si? Se todos os parisinos fosen ricos, quen traballaría nas nosas empresas?

Jacques (rindo): Ademáis, habería que construir unha ópera meirande.

Bernard: Entón, que solución vedes? Dádeme ánimo.

Jacques: Temos principios, Bernard, isto é Paris. Non hai máis solución que a lei. Podemos perder o tempo falando e falando, pero estos atentados son delictos; temos leis moi claras e sabemos que facer cos que disparan e matan, con que asasinan, cos que degolan inocentes. Que outra cousa poderíamos facer perante esta barbarie doutro tempo? Paris ten xuices.

Antoine: Tes razón, aplicar a lei, con toda a dureza. E se non abondan, pois aprobar novas leis, máis duras, para que estes desgraciados se pensen dúas veces o que van facer.

Bernard: Esta xente é suicida, escolleu para si a morte, que é a pena máxima. Con que pena lles ides amenazar? E chámasme inxenuo?

Jacques (mirando pola xanela): Mira, está a baixar unha patrulla armada polo bulevar. Todo está máis tranquilo. Cando pasen unhas horas, os veciños comezarán a sair das casas e Paris retomará a súa vida rebuldeira. Todo seguirá igual.

Bernard: Falamos e falamos e non dicimos cousa ningunha. Non hai solución…

Jacques: Os culpables recebirán o seu merecido, e xa está. Paris non atura a violencia e punto. Así que tranquilo, Bernard. Non pasa nada.

Antoine (achegándose a Jacques e mirando pola xanela): Aínda así, insisto, se cadra tardaremos en resolver este contratempo. Mirade alá no fondo; aínda segue a sair fume da Bastilla.

Señardade cuántica

          
Non sei onde está Rosa.
Perdina para sempre.
Se cadra, aínda estará durmindo xunto a min cando acenda a luz.
Se cadra non.
Polo tanto, vai ser mellor non o facer.
Mentres me manteña na escuridade, Rosa non estará nin presente nin ausente.
Nin viva nin morta.
Estará acariñando ao gato de Schrödinger,
nun curruncho quentiño deste universo estrafalario.
Dende hai un tempo non sei nada da miña Rosa.
Áchoa de menos.
Recordo como nos erguiamos pola mañán,
en silencio, como almorzabamos
cada un de nós mergullado nas nosas historias,
como saíamos ao traballo,
ela no seu coche
eu no meu,
como voltabamos para casa, desfeitiños, para debruzarnos no sofá
en silencio
e ver un pouquiño a televisión, ata que un dos dous,
ás veces eu
ás veces ela
ás veces nin ela nin eu
apagaba o aparato vendo que o outro ficara xa dormido.
Todos os días igual.
Afíxenme.
Pero dende hai un tempo,
de certo non sei dende cando,
non vexo a Rosa.
Non sei onde está.
Intento consolarme pensando que, en realidade, nunca o souben.
Non se pode saber todo.
Se cadra, podería localizar a Rosa no móbil,
pero seguiría sen saber cousa ningunha.
De qué me serviría?
Atoparía algo nun punto determinado, concreto,
podería aínda quitarlle unha foto,
pero máis nada.
Non tería máis que unha foto.
Saber quen é, de onde ven, cara onde vai, iso nunca o sabería.
Soamente é unha foto, Rosa.
Se cadra podería averiguar o seu rumbo, coma se fose un electrón rebelde
o meu amor perdido,
saber do seu camiño e da súa órbita,
pero nunca sabería onde está.
Nalgures dentro do seu camiño, esa sería a resposta,
a resposta cuántica.
Rosa está algures dentro do seu camiño
pero non sei exactamente onde.
E aínda que o soubera, tampouco sabería que fai alí…
Pero se non sei onde está Rosa, como saber onde estou eu?
Orbitando entre o traballo e a cama.
Non me engano.
Non saber.
A marxe de erro é sempre meirande ca realidade que pretendemos coñecer.
É sempre meirande.
Principio de indeterminación. Heiselberg dixit.
Velaí o motivo de que non saiba se Rosa marchou de casa ou non.
Por esta teima cuántica da indefinición.
Viviamos xuntos dende hai algún tempo,
tampouco sei exactamente dende cando.
Se cadra dende sempre.
Se cadra aínda vivimos xuntos.
Chegaramos na nosa vida ao equilibrio perfecto.
Simplemente, estaba.
Non tiñamos nin que falar.
E como non falabamos, non había secretos entre nós.
Non é tan difícil vivir así.
Érgome sen abrir apenas os ollos.
Almorzo calado, sen mover a vista da miña cunca de leite
frío
con bolechas.
Marcho sen despedirme de ninguén.
Cando chega a noite, non saco a vista da televisión,
nin dirixo a mirada ao outro lado do sofá,
o lado onde ela adoitaba acurrucarse,
silandeira,
agochada baixo unha mantiña de la.
Pero se cadra alí segue a estar,
tranquila,
quediña coma unha laverca nova,
mirando tamén á televisión,
sen facer ruido.
Mentres non mire, Rosa está.
Iso é o que aprendín.
Ou non está.
Son un covarde.
Non acenderei a luz, por se acaso.
Abóndame con iso para seguir a ser feliz.
Cando miraba para ela, contestábame cun sorriso de dozura.
Cando non miraba para ela, non sei se sorría.
Se cadra non.
A miña mirada construía o seu sorriso.
Non sabemos como é unha cousa en realidade.
O propio feito de a mirar, faina cambiar.
O acto de observar é sempre unha agresión.
Por respecto a todo, prefiro non ver,
non agredir.
Se non miro a miña Rosa,
se non a vexo, se non a toco, que ficará?
‘Nomina nuda tenemus’.
O nome da rosa.
Núa, sempre.
Ando ás caladas pola casa,
ás pálpebras,
quiteille a luz á neveira, non fora a alumear,
sen querer,
algunha sombra estraña.
O universo está feito de escuridade,
materia escura,
buratos negros,
Verdadeiramente, a ciencia ten alma de poesía.
Non hai estrelas.
O ceo é unha fotografía do pasado,
a autopsia dun electrón morto.
Unha foto, Rosa.
Se cadra, as estrelas son as vellas luces do noso mesmo Sol,
cando o Sol andaba noutras leiras,
afastado de nós.
Todo é mentira,
o teu pelo,
as túas mans,
cheiñas de partículas que rebulen entre orbitais
zoando coma o vento entre as rochas do mar.
Se miro, desapareces.
Non quero mirar,
erguer a vista,
preguntar.
Non quero vivir,
abóndame permanecer neste lusco e fusco de mosteiro.
Mais a lembranza da túa man na miña,
aínda falsa de toda falsedade,
quénceme á alma, se é que a teño,
e fai medrar a miña entropía, o meu desorde…
Se voltares, Rosa, non mo digas.
Fica aí, caladiña.
Mellor así.
Onte mesmo, nun arrouto, din por mirar de esguello ao teu lado do sofá.
E vinme a min mesmo, de perfil;
cando se sinteu ollada, a miña imaxe ergueu a vista
paseniñamente,
mirou para min
e sorriu con dozura.