Tardou en comprender que era un móbil; coidou
que se trataría dalguna alerta estraña, dunha máquina comunicando con outras,
bits en cadencia avisando se cadra dun cardiograma en calma, a morte cabalgando
sobre o mar sen ondas da pantalla, avisando se cadra que o doente tiña a
derradeira fame de soro salgado, avisando se cadra dunha taquicardia
inesperada… Nada diso. Apenas era o móbil soando na mesa das pastillas, xunto ao
vaso con auga que alguén, tres ou catro días antes, trouxera e abandonara,
esperando unha sede que nunca chegou.
-‘Diga?’
-‘Boas tardes, quería falar con Ernesto
Fernández’.
Calou e mirou para o enfermo, deitado entre
cables.
-‘Agora non pode falar. Está ingresado no
hospital; quen o chama?’
No outro lado da liña, a ríspeta voz non
pareceu impresionarse.
-‘É vostede familiar do señor? Agarde un intre,
non se retire’.
Unha melodía enlatada cubriulle o xesto de
sorpresa. ‘Si, son familiar’ susurrou sen sentido; ninguén estaba a escoitar. A
súa interlocución xa voaba por leiras incógnitas.
-‘Con quen falo?’
Ninguén respondeu. Nunha pianola agochada no
soto dun servidor de Bangladesh, un androide asténico estaba a tocar,
exclusivamente para el, algo semellante a ‘Greensleeves’. Ficou a esperar,
mentres a cadencia da melodía, en metálico ‘loop’ de seis por oito, acompasaba
de contado co ritmo do cardiógrafo.
-‘Oiga, segue vostede aí? Por favor, siga
atento ao auricular’.
Máis danza medieval, hipnótica e valeira. Por
fin, alguén abriu a liña.
-‘Disculpe a espera, é vostede familiar de
Ernesto Fernández? Chámoo de Presidencia do Governo, espere un momentiño’.
Unha voz diferente, menos áspera pero non por
iso menos artificial, fixo presencia.
-‘Boas tardes, son o presidente do governo;
con quen falo, por favor?’
Apenas puido refungar media verba…
-‘Adolfo’.
-‘Querido Adolfo, disculpe que invada a súa
privacidade nestes intres. Fun amigo de Ernesto nos vellos tempos da mocidade;
perdinlle o rastro dende entón, mais agora quería aproveitar para lle mandar unha
aperta moi sentida’.
-‘Moitas grazas, presidente. Non sabía nada
da súa amizade; agradézolle o detalle, e máis considerando o difícil momento
político que…’.
-‘É certo, meu querido amigo. Como sabe, en
dous días deixo de ser presidente e abandono a política tras o resultado das
últimas eleccións. E de contado tomo un avión para Sudáfrica, a disfrutar do
comezo dunha xubilación ben merecida. Pero saiba vostede que cando me
informaron da hospitalización de Ernesto, deixei o que estaba a facer, que son
moitos os compromisos destas xeiras, e pedín o seu teléfono para lle transmitir
estas sinceras verbas de consolo’.
Adolfo, xa máis desperto, atreveuse cunha
petición estrafalaria.
-‘Moitas grazas de verdade, señor presidente.
Xa sei que é abusar da súa xenerosidade, pero preguntábame se vostede sería tan
amable de escribir unhas liñas para así dar ao prelo unha pequena louvanza de
Ernesto; faríalle moita ilusión que o seu derradeiro alento estivera acompañado
polo recoñecemento dun home da súa autoridade’.
-‘Ben certo que o faría, querido amigo, pero
deixemos as cousas para a súa sazón. Ernesto aínda vive e, segundo me contan,
hai esperanzas; non sería cousa axeitada escribir unha necrolóxica antes de
tempo, non si? Cando o momento chegue, que esperemos que tarde, non sei onde
estarei. Serei un xubilado, ben lonxe de aquí, dono dunhas verbas que, se
cadra, xa non importarán a ninguén’.
-‘Agradezo de corazón a súa disposición,
señor’ -contestou Adolfo- ‘e fágome cargo da situación. As súas palabras son
ben importantes para Ernesto, non o sabe ben. Perda coidado; podo asegurarlle
que, despois da súa garimosa chamada, Ernesto morrerá en paz’.
Son un fracasado. Un puro fracaso, redondo e
rotundo. Ben podería afirmar, sen aceno de sarcasmo, que como fracaso son un
éxito total, porque non adiviño unha vida que cumpra de xeito máis perfecto e
acrisolado todos os requisitos da derrota, ata conformar o paradigma do máis rematado
naufraxio vital. Soñei cen traballos, mil aventuras… non comecei ningunha.
Quixen ser escritor, mais non superei a néboa da abulia. Teño un maxín reumático,
doente, tristeiro, amurriñado. Ninguén quere ler as agonías do veciño, ten
dabondo coas súas! Achei abeiro na preguiza, refuxio no aburrimento. Traballei
nun escritorio de copista e xuntaletras mais, a diferencia do Bartleby, nunca neguei
unha orde, nunca propuxen unha alternativa. Por sorte, o meu traballo non era
meu, facía a laboura doutros; iso regalábame a miña única esperanza, pois o
traballo era tan ruín e miserento, que non podería aturar a responsabilidade da
súa autoría. Hai uns anos, apenas para deixar de escoitar a certos
impertinentes que me apuraban, decidín escribir unha soa novela. Foi un
fracaso. Como non tiña relato nin asunto, tomei a miña propia biografía coma
modelo, na procura da coherencia argumental que ofrecía unha longa experiencia
vital. Neno acomplexado, mocidade sin moitos amigos, madurez en soedade, vellez
en silencio, sempre sen alzar a voz, sen molestar, sen pedir nada a ninguén. Un
desastre; aquel que non toma non recibirá; a aquel que non reclama non se lle dará
ren. Aprendín o papel de vítima disciplinada. Aprendín a admirar aos que
medraban na vida pisando a miña cabeza, para aboiaren na miseria, mentres eu
afundía baixo as súas botas neste labirinto de cinzas, nesta pirámide infernal.
Aprendín a soñar doenzas imaxinarias, problemas e mixiricadas diversas, para
alimento da miña desolación comellona. Aprendín, en fin, que soamente hai dous
tipos de homes: aqueles que mexan no charco e aqueles que mexan sen facer
ruido, e souben quen eran os donos do mundo. Para a miña novela, adiantei o meu
final inventado: puxen ao meu autobiografiado do seu derradeiro leito, nunha
branca habitación de hospital. Soa o seu móbil e o protagonista, agoniante, non
pode contestar. Era o presidente do governo, que chamaba para adicarlle unhas derradeiras
palabras de alento. Unha chamada fracasada: o enfermo non é consciente dela.
Resulta que o protagonista fora compañeiro de pupitre do presidente, mais
seguindo a súa rutina de ninguén, adoeceu por non lle pidir cousa ningunha,
deixando esmorecer aquela vella amizade da que ninguén sabería. No final da
conversa, un familiar pídelle ao presidente unha nota en obituario, para facer
pública aquela amizade. Algo sería algo; despois dunha vida trasteada e
anónima, velaí a redención dun éxito póstumo: mirade vós, o fulano era amigo do
presidente. Pero o presidente esquivou o encargo, facendo aínda máis patético o
final deste home que era eu. O familiar, asumindo o fracaso do seu empeño,
pecha a novela agradecendo o detalle do presidente e as palabras de agarimo. A
conversa entre estes dous descoñecidos poñía en marco a
teima da derrota como argumento central do relato, ofrecendo, secomasí, unha
lectura metaliteraria: o protagonista nunca pediu nada na súa vida e cando, xa
no leito do pasamento, alguén pide algo para el, a petición é rexeitada. A
negativa confirmaría o acerto do protagonista na súa actitude renuente, o
acerto na súa obsesión en demedrar, desaparecer, facerse invisible, implosionar
a súa alma, desapercibirse… A negativa confirmaría o acerto do seu fracaso,
redondo e rotundo, e pareceume un final axeitado, con varias lecturas posibles,
para a miña novela. Dinlla ao prelo fai xa catro anos e, como se podería maxinar
de antemán, foi un rotundo fracaso; claro que o título que o editor me propuxo
--‘O fracaso’--, convocaba de xeito temerario o risco, en puro meigallo, dunha
profecía autocumprida. A profecía cumpriuse; apenas vendín oitenta exemplares.
Teño que dicir, con todo, que o meu editor amosou máis ánimo do que sería
procedente e comentoume a posibilidade de editar o libro no extranxeiro;
díxenlle que fixera o que lle petara. Chamoume un mes despois; conseguira, a traverso
duns escuros contactos dos que non quixen saber cousa, editar a novela en
Indonesia e mais en Rusia. Asinei uns contratos e documentos que, en realidade,
non parei en ler, de tanta parvada que me pareceu o invento. Pero cal non sería
a miña sorpresa cando, fai un mes, o editor chamoume para comentar que, máis
alá do relativo eco en Indonesia, onde venderamos once exemplares, en Rusia a
novela levaba vendidos quince mil, cun éxito fóra de toda medida e previsión.
Entusiasmado, o editor marchou a Moscú, valorando a posibilidade de investir
nun mercado --un ‘nicho’, dixo-- tan prometente, na base nunha curiosa evidencia:
os rusos parecían gustar das miñas novelas. Sería unha temeridade abandonar
esta fonte que agromaba na leira desleixada dos meus anceios. Esta mañanciña
veño de recibir unha carta do meu editor cunha outra verdade; agora advirto con
que inmadurez, con que irreflexión quixen facerlle as beiras á miña idea de
fracaso, cantarlle, facerme amiga dela, recitarlle como Rosalía á súa sombra.
Fun un atrevido; o fracaso é a corda na que a soberbia se aforca. O aparente
éxito ruso da miña novela resultou estar edificado sobre os alicerces da miña
condena como escritor, sobre as ruinas do meu ego. Xa que logo, deixei de escribir:
o triunfo non era meu; pertencíalle en exclusiva e por méritos innegables ao
meu propio fracaso.
Querido Ernesto, non pises Moscú. Fai unha
friaxe que rabea, e tampouco non hai moito que ver, grandes avenidas e grandes
valeiros. Levo catro días aquí e xa adoezo por retornar á casa, por moi ben que
nos traten estes rusos. Como che comentei, estou facendo grandes progresos: o
primeiro día tiven unha reunión co xerente da editorial; un home feliz. Para
unha pequena empresa, case familiar, vender tal número de exemplares é un soño
incomprensible; xa están agardando outra novela túa e, meu amigo, foille unha
certa decepción que non lla levara. Díxome que de todas as previsións que
manexan, a máis apremiante é facerse cos dereitos para publicaren en Rusia a túa
próxima obra. Non lle quixen preocupar, así que me tomei a licencia de comentar
que estabas xa traballando nela. Temos que falar do tema, querido Ernesto,
porque che adianto que este editor pode ser ben convincente; levoume a cear a
un sitio, en fin, para contar aparte, pero faime caso, isto hai que
aproveitalo. Para o día seguinte, este home concertoume unha xuntanza nunha
revista literaria, onde se amosaron ben interesados no que calificaron como
fenómeno editorial. Na reunión, na que estiveron presentes o director e un
crítico especialista en literatura moderna, non sabes en que termos louvaron a
túa capacidade de análise, ese prodixio de introspección das personaxes, esa
empatía do pesimismo, esa recurrente banalidade coa que describías o maltrato,
a desesperanza e a agonía. Sobre todo, louvaron o magnífico final da novela,
que conformaba, segundo eles, o auténtico epítome da frustración. Respondín a
todas as preguntas que me fixeron, e quero que saibas que no próximo número
incluirán unha entrevista comigo cun resumo das miñas respostas. Quéreseche
moito, meu rapaz. Facilitáronme incluso unha recensión na novela que saiu
publicada nun semanario da universidade, publicado en inglés, e todo son boas
palabras. Dígoche tamén que esta mañá veño de ter unha conversa co noso
tradutor. É un home pouco recomendable, alcolizado, repoludo, buzaco e
pedichón. Fumos comer a un restaurante típico, e despois de catro pratos de
asado o home xa non podía co corpo. Nos postres, quencidos xa polo recendo do
vodka, comentoume nun fío de voz que a novela non lle gustara nada, pero que
todo era cuestión de gustos; eu, tamén bravo polo alcol, pregunteille que cousa
non lle gustara dunha obra que recibira tan rechamante éxito de público, e
contestoume que non entendía o final, aquela chamada telefónica sen sentido.
Tratei de que o entendera, pero non quixo --ou ben non puido-- escoitarme.
Porfiei de novo, e apenas conseguín que se enfadara comigo, xa bébedo por
completo, dicíndome que o final era tan absurdo que lle dera vergoña traducilo.
E tanta vergoña lle deu, confesoume nun arrouto de segredo, que pola súa conta
decidiu cambiar a derradeira palabra da novela, trocando o orixinal ‘mиpno’
polo máis axeitado de ‘cкopo’. Tentou disculparse, dicindo que era apenas unha
soa verba, apenas un matiz que, ao seu parecer, ofrecía algo máis de solidez a
un final un tanto esvaído. E case hei de estar dacordo co noso tradutor, xa que
‘mиpno’ soamente aporta o dato de que o protagonista morrería ‘en paz’ despois
daquela chamada de conforto. Nembergantes, querido amigo, o cambio enche de
insospeitados perfís o remate da novela, porque a presencia de ‘cкopo’, que ven
sendo ‘axiña’ ou ‘cedo’, enriquece dramáticamente o final. Cando o presidente
desiste de escribir a necrolóxica porque vai marchar de viaxe nuns días e o
enfermo aínda vive, o acompañante quítalle importancia a este atranco dicíndolle
que non se preocupe, que as súas palabras son moi importantes e que, polo
tanto, o enfermo morrería ‘de inmediato’. Despois dunha vida cincenta,
abeirada, absurda e miserenta, pareceume un punto de redención --que non o
salva senón que, por paradoxo, confirma a súa existencia inane-- a suxerente idea
de que, por mor de acadar o dubidoso éxito dun obituario de prestixio, o
protagonista fora asasinado na cama do hospital para así morrer a tempo. Na
miña humilde opinión, este tradutor veu así a interpretar a verdadeira esencia
da novela e a mensaxe última que pretende transmitir, como ben me dixeron na
revista: sufrindo unha morte a man tenta, o discurso do fracaso acada toda a
súa perfección e coherencia. Polo demáis, que non che amole o cambio, compañeiro; valorando o contido autobiográfico da novela, paréceme convincente e inspirador
que a narración dunha vida fracasada ofreza un final que teña de ser correxido
por un tradutor boubexo. A túa novela é un artiluxio tan perfecto na súa
concepción e deseño, amigo meu, que o fracaso do protagonista sobarda os
lindeiros do relato e descubre o fracaso do escritor.
