Entroidada

Muller loura, pelo peiteado en ondas, chaquetón de tres cuartos,  fumando na barra. Elegancia que ven de fóra. Na taberna miserenta, apenas media ducia de homes embozados ata as orellas, cubríndose da humidade da tarde e do frío mortífero do local, atendendo caladiños a cadansúa cunca de viño. O perfil da muller aporta algo de color, marengo, á escena; ninguén a mira, pero todos os ollos parecen esguellarse cara ela. Na parede, un reloxo de péndulo e un calendario do ano 1943, aberto pola folla de xaneiro. Soa baixiño, cun leve chispeo eléctrico, o eco dunha panxoliña na radio. Nunha pizarra, un ‘Feliz ano’ en trazo de xiz. 

-‘Mire unha cousa que lle quería dicir, vou camiño da chousa do Fabeiro’ -dixo a muller ao taberneiro.

-‘Vai ben, miña señora, non está moi lonxe de aquí’.

O taberneiro retornou ás súas cousas, secando vasos cun farrapo.

-‘Disculpe, non me expresei ben, o que quería preguntarlle, se sería tan amable de mo dicir, é se vostede sabe o camiño para a chousa’.

-‘Ten boa dúbida, señora. Como non o vou saber se eu nacín en Ordes, e pasei toda a miña vida nestes camiños do demo! De Ordes a Mesía eu camiño de noite, non sei se me entende. E pola chousa do Fabeiro estou farto de pasar, claro, claro, como non!’

O taberneiro regresou de novo ao traballo, secando máis vasos.  

-‘Disculpe, vai disimular a miña torpeza, que non sei explicarme nin vostede quen de entenderme. O que realmente quería preguntarlle é se sería tan amable de indicarme o camiño á chousa’ -insistiu a muller.

-‘Claro que si!; non se me enfade, non lla entendín’ -respondeu o taberneiro, sorrindo; tomou un pitillo e proseguiu-: ‘E logo din que os galegos non falan ao dereito... Eu digo, e os casteláns? Quere que lle diga como ir, pois mo pregunta e eu dígollo, que non hai misterio. Sen problema, eh? Outro tema é que na chousa non hai nada que ver, pero si quere ir, lévoa’.

-‘Non hai nada?’ -preguntou a muller.

-‘Quero dicir, haber, haber, hai unha chousa, a ver se me entende; quedan tamén unas pedras que foron dunha casa, pero xa nada… se cadra algún muro de silvas, nada, nada…’.

-‘E sabe de quen é a chousa?’ -reiterou a muller.

-‘Moitas preguntas me fai, miña señora, que non sei de onde me veñen nin cara onde van. De quen vai ser a chousa do Fabeiro? Pois sería do Fabeiro, non será? Velaí, xa o sabe. Quérea mercar?’

-‘Pois, se lle digo a verdade, aínda non sei se estou interesada na chousa do demo’ -dixo a muller tomando o café-. ‘Miña nai ven de morrer e cando comecei a facer os papeis, resulta que ela recibira en herdanza ese… …ese campo’.

-‘E a súa nai era, logo…’.

-‘Adolfina, a filla do Fabeiro. Seica eu son arestora a única herdeira da familia, así que, xa ve, por aquí veño, aproveitando as pascuas, a tomar posesión. Chámome Sofía’.

-‘Vaia conto! A neta do Fabeiro!’-. O taberneiro mirouna con curiosidade-. ‘Déixeme que lle diga, miña señora, que o seu señor abó era unha personaxe, un tipo bravo. Unha persoa magnífica, simpática a máis non poder… Un carácter bárbaro. Eu non sei moi ben o que facía, se quere que diga a verdade; disque era investigador, non? Andivo moito polo extranxeiro buscando cousas, teimas de antigüedade, non sei se me entende, covas de mouros e tal, tesouros…’ -dixo o taberneiro baixando a voz.

-‘Nós viviamos en Madrid, e non lle tratei moito’ -contestou Sofía- ‘pero sempre me pareceu un tipo estrafalario. Imaxínese: gustaba das lentellas con azucre, andaba polos camiños mirando baixo as pedras, tiña libros escritos en linguas estrañas… Nun cumpreanos regaloume tres pendentes de pedras, pero eu teño dúas orellas! Para min, que estaba toliño….’.

Un home, velliño e levemente corcovado, ergueuse da mesa e achegouse á barra.

-‘Disculpe, dona Sofía. O Manel pretendía dicir que o seu abó era arqueólogo, e seica dos mellores que houbo nunca. Eu traballei con el máis de vinte anos. O degoiro polas lentellas con azucre veulle cando estivemos en Alemania, traballando nun proxecto que resultou ser algo complicado. Foi alá onde morreu, non sei se o sabe; un accidente tristísimo…’

Outro parroquiano ergueuse da mesa e achegouse tamén á barra. Descubríndose a cabeza, dirixiuse a Sofía:

-‘Disculpe se me entrometo, señora. Pero este socio do seu abó, con todos os meus respectos, non lle está a dicir a verdade. A morte do Fabeiro non foi un accidente; iso sábeo todo o mundo’.

-‘Por favor, pero que me está a dicir, meu señor! Que pasou?’ -preguntou Sofía erguendo a voz.

-‘Déixeme que lle explique. Chámome Emil Hassam Turkü, son o responsable de compras do Museo de Reliquias do Imperio Bizantino. Se mo permite…’.

O home sacou do maqueto un gorro turco que se puxo con toda ufanía; o taberneiro riu a cachón e comentou: ‘vaia pucho!’; o home contestoulle de mala gana: ‘chámase fez, que non pucho’, e proseguiu cara Sofía:

-‘Aquí o seu socio xa llo dirá, pero o Fabeiro seguía a pista dun gran achádego arqueolóxico; despois de moitos anos traballando en Turquía, no ano 1928 trasladou a busca a Alemania. Confesareille que, no mundo da arqueoloxía sempre se pensou que o empeño do seu abó era un puro desatino, pero no ano 1935 publicou un traballo na Revista Internacional de Estudos do Imperio Oriental, defendendo unhas conclusións digamos… arriscadas, para non as crer, de non ser por unhas fotografías que acompañaban ao traballo. Non se alarme, señora, pero o seu abó aparecía cun tesouro…’.

Unha voz fonda bramou dende o fondo do bar.

-‘Non é un tesouro’.

O turco deuse a volta, xusto para ver como o dono da voz poderosa, pousando a cunca de viño que estaba a beber, quitábase o abrigo cunha aprendida donosura e deixaba ver unha fermosa muceta vermella cubríndolle os ombros. O dono da voz tronante sacou da alxibeira un pucho bermello de bodoques pendurados e, xa revestido de autoridade, seguiu tronando:

-‘Non era un tesouro, polo amor do Altísimo!’

O taberneiro interveu para susurrar: ‘vaia pamela!’; o parroquiano contestoulle: ‘chámase capelo, que non pamela’. A conversa proseguiu sen moito sentido…

-‘Pero miña santidade, que fai un bispo neste antro de perdición…?’

-Informáronme que a neta do Fabeiro viña buscar a casa, e aquí estou. Pero vexo que o turco pretende adiantárseme. Igual que en Lepanto, igual que en Lepanto; recibirán o mesmo merecido. Miña estimada filla, o seu abó non aparece na foto cun tesouro; aparece cunha reliquia, propiedade da Igrexa’.

-‘Unha reliquia é un óso, meu señor’ -dixo Emil- ‘pero estamos a falar de bocois cheos de ouro, cousas de valor…’.

-‘Cala, turco’ -interrumpeu o bispo mentres Sofía agoiraba entre sospiros de incredulidade- ‘cousa de valor sagrado, un miragre apostólico, un carimbo de graza, un prodixio de fe. Miña filla, segundo todos os datos, o seu abó atopou os cofres de ouro que os Magos entregaran á Sagrada Familia no portal de Belén’.

-‘Arre demo!, pensara que era unha cousa seria…’ -exclamou Sofía, divertida.

-‘Esta si que é boa’ -dixo o taberneiro apuntando ao calendario da parede-. ‘Hoxe é cinco de xaneiro, homes todos; así que se queredes o ouro dos Reis Magos, creo que será o máis doado poñer os zapatos ao relente e agardar á mañanciña…’.

-‘Reivindico a propiedade do ouro para o Patriarcado Ecuménico de Constantinopla’ -dixo Emil-. ‘A tradición cristiana e as fontes históricas confirman que a Virxe María, despois da ascensión do seu fillo, marchou a Turquía co apóstolo Xoan, e sabemos que levaba consigo unhas arcas cos presentes dos Magos. No mosteiro de San Paulo do sagrado Monte Athos gardan tres faltriqueiras con algo dos presentes; pero falta a inmensa maioría, que o Fabeiro atopou máis tarde’.

-‘Reivindico a propiedade do ouro para a Santa Igrexa Católica e Apostólica’ -respondeu o bispo-. ‘As Sagradas Escrituras falan dos regalos dos Magos, pero non din que a Sagrada Familia os aceptara. Como facelo, seguindo as ensinanzas do Salvador en Mateo 22,21? Os Magos marcharon de volta cos presentes, que conservaron toda a súa vida. Estos presentes, sacramentos do Espírito Santo, formaban parte das reliquias dos Magos que foron levadas a Milan e máis tarde, no ano 1162 do Noso Señor, trasladadas en santa procesión á cidade de Colonia, onde aínda hoxe gardan os restos dos Magos. E alí foi onde o Fabeiro atopou o tesouro; así está nas fotos’.

Outro home, que agardara caladiño nun recuncho da taberna, atreveuse a deixar a mesa e achegarse tamén á tertulia.

-‘Lamento moito as inconveniencias que lle estamos a causar, miña señora. Son Abdulah Al Omeni, representante do Sha Reza Pahlavi de Persia. Estou aquí, igual que estes señores tan respectables, para reivindicar a propiedade do ouro. Lamento fondamente a confusión causada, cando é de todo punto evidente que as reliquias dos Santos Magos se atopan na cidade persa de Saveh, na nosa provincia central, e alí corresponde que sexan trasladados os seus presentes. Ben supoño que non darán creto aos nosos cronistas, pero han de saber que o cristiano Marco Polo, no seu ‘Milione’, dixo ter estado na nosa cidade e venerado as reliquias sagradas’.

Dito iso, sacou un fular do peto e armou de contado sobre a testa un fermoso turbante branco.

-‘Se mo permiten’ -falou o vello corcovado- ‘nunca o Fabeiro imaxinara tanta troula á súa conta. Mais como están interesados, direilles a verdade. Manel, pon viño a esta xente, que é a miña quenda! Pois verán, chegamos á Colonia na procura do ouro, pero non o demos atopado. Levabamos quince anos buscando o maldito tesouro e non aparecía. Entón o Fabeiro falou coa xente do Reichbank, e fíxolles unha proposta de embuste. Pediulle prestado ao banco ouro para encher tres cofres e finxir a descuberta; díxolles que aquilo sería a noticia máis rechamante do século, que faría de Colonia o meirande centro de peregrinaxe do mundo, o cerne da cristiandade. E o banco prestouse ao xogo, deulle en depósito o ouro e así fixemos as fotos’.

-‘Mintes, bocazán, mintes’ -dixeron ao mesmo tempo o bispo, o turco e o persa. Armouse un tinglado de gandaina, petando todos nas táboas cos puños, ata que unha nova voz interrumpeu o boureo a berros.

-‘Er lügt… nicht, nicht, nicht…’

Dende o fondo da taberna, un home se descubriu para ofrecer aos contertulios a abraiante visión dunha chaqueta militar de pano. Cun xesto solemne, púxose unha gorra de prato cos emblemas das Waffen-SS.

-‘Non minte, señores, non minte. Son Hans Lehmann, capitán da Wehrmacht e delegado pola Sicherheitsdienst para resolver este asunto tan noxento. O vello ten razón; o que non di é que o Fabeiro non respectou o pacto. Fíxose a foto e non devolveu o ouro ao banco. E cando o detivemos, o Fabeiro non tiña nada de seu; o tesouro esvaecera. Miña señora, preséntolle os meus respectos e tamén as miñas disculpas. O seu abó teimou en non revelar onde gardara o ouro’.

-‘Matastes ao Fabeiro?’ -berrou o taberneiro-. ‘Fostes quen? Pero que tolemia é esta, por favor!’.

Sofía debruzouse sobre a barra da taberna e caeu ao chan, en desmaio. O taberneiro correu a atendela, saloucando.

-‘Que tolemia, que tolemia, mirádevos, mirade o que estades a facer. De onde saídes, se non do inferno…’.

-‘Seica todos nós andamos tras a señora’ -dixo Abdulah-. ‘Cando soubemos que viña á casa do Fabeiro, seguímola. Será na casa onde estarán os cofres; de non estar alá, onde buscar?’

Todos empezaron a falar ao mesmo tempo…

-‘Estades tolos, tolos. O Fabeiro non ten casa, na chousa non hai nada, nin casa, nin tesouro…’ -chorou o taberneiro.

Seguiron discutindo. Entre os berridos e confusión do bulicio, o alemán sacou unha pistola do cinto e, coa mirada arrepiada, apuntou ao teito.

-‘De aquí non se move ninguén ata que me digan onde demo está o ouro. Eu non volvo sen os cofres’.

O rebumbio medrou en pura algarabía; alguén daba máis golpes nunha mesa, o taberneiro pedía tranquilidade a voces… Mentres Sofía seguía no chan atendido polo persa, o bispo e o turco discutían animadamente e o alemán perdía os nervios sen saber a quen apuntar… Nesto abriuse a porta da taberna e entraron Melchor, Gaspar e Baltasar.

Na taberna fíxose un abismo de silencio inmenso, profundo.

Eterno.

Melchor, vendo a colleita de puchos, capelos, gorras e turbantes, dixo:

-‘Felices Pascuas, irmáns. Pero que entroidada é esta?’

E Gaspar engadiu de chacota:

-‘Animádevos, que aquí veñen os Reis Magos. Temos os regalos ben agochadiños para os que se porten como é debido. Taberneiro, un neto de viño!’.

O alemán, atolecido de todo, dirixiuse cara Gaspar e, poñéndolle a pistola no bandullo, berroulle:

-‘Dame os regalos!’

-‘Pero… pero isto é unha broma, que parvada…’

-‘U-lo cofre, responde…’

-‘Pero que cofre?, que cofre…?’

-‘Os regalos, xa sabes, o ouro… Non me amoles que veño de ben lonxe…’

-‘Non sei que dis. Non temos nada. Levamos todo a Ordes, preparado para a cabalgata. Cólleo todo, se o queres, alí está todo pero déixame, por favor…’.

Tras a confesión, o alemán, o persa, o turco e o bispo saíron da taberna ás présas, pisándose, urxindo aos Reis para os levar de contado a Ordes. Na baiuca quedou únicamente o vello corcovado atendendo a Sofía, mentres o taberneiro ía de acó para aló recollendo cadeiras do chan e mesas en desorde. Sofía acordou.

-‘Estou un tanto confusa’ -dixo.

-‘Non se preocupe. Xa marcharon’ -contestou o vello.

-‘Será certo o que falan? O Fabeiro quedou co ouro?’

-‘Temo que si, miña señora’.

-‘E que demo faría con el? Non sei se me importa, a verdade, que absurdo todo…’.

-‘Pouca cousa podía facer’ -dixo o vello- ‘que era moito peso, difícil de trasladar. Se quere que lle dea a miña opinión, o máis probable é que o levara a Suiza e o cambiara por algo que fora máis lixeiro, máis sinxelo de transportar e agochar…’.

-‘Pero xa escoitou. Os alemans non lle atoparon nada, e seica na chousa non fica pedra sobre pedra. Todo está perdido…’

O vello achegouse a Sofía e susurroulle:

-‘Segue a ter os tres pendentes?’

Cántiga CIII

Despertouche o canto da cotovía cun parolar longueiro e mozo, saudando ao mencer dende un púlpito agochado no souto. Aínda desperto, decidiches non abrir os ollos e apreguizar baixo o edredón mentres tentabas interpretar, aprender a estraña linguaxe do paxariño, aquel fío de armónicos que se enguedellaba na trama do teu soño. A voz da túa nai dende a cociña soaba lonxe, reverberada, cristalizada en aristas moles e descoñecidas; ficarías aí toda a vida, pero empezabas a decatarte que sería imposible; o teu irmán bouraba na túa cama e unha brisa morna traía un intenso recendo de café quente entre o tintinar metálico dos cubertos do almorzo, portas e caixóns que abrían e pechaban, ecos da túa nai, risos da túa aboa e o saúdo do carillón do salón, dando as sete badaladas que anunciaban que un novo día comezaba.

Visto que o teu irmán non che deixaba en paz, decidiches erguerte da cama e marchar, aínda nun andar dubidoso polo sono, cara a cociña. A túa nai quenceu na balbaína un pote de leite e sirveucho nunha cunca xigantesca, sen deixar de falar coa túa aboa, sen deixar de bulir e remexer noutras andrómenas, revoando sobre unha pota de callos, procurando a pipa do aceite, o almirez para o prebe, a tixola para os rixóns, a vasoira para o lixo… Ti mirabas coma pampo, buscando algún sentido naquela danza de abella, naquel nervio de vida, naquel electrón inquedo que, ela soíña, mantiña en funcionamento o motor do fogar. Mais o tempo do almorzo rematou de súpeto e xa estabas saíndo pola porta da casa, co macuto ao lombo, camiño da escola, cando no reloxo daban as oito da mañán.

A man do teu pai era poderosa e os seus pasos senlleiros, fondos de peito e abertos de horizonte.

Camiño do colexio, el andaba e ti trotabas por unha rúa en costa, brisa na cara, pedras molladas, camiños de lama, zanfoña de grilos, fíos de bidueiros, ceo inmenso de primavera baixo o canto da cotovía. Na escola, un balbordo de nenos construiades o voso propio mundo alternativo nas fronteiras do pupitre, que era a vosa leira, en torno a cal faciades camiños, prazas, campos de xogos, visitas de amigos, vencellos eternos, sen sair das paredes da aula. E tiveches bos amigos naquel universo; polo sul lindabas cun mangallón chamado Lucas, polo levante co miñaxoia de Luis e polo norte coas pretas guedellas de María, unha fermosa rapaza que coñeceras antes de saber que as rapazas existían.

Un potro anoxado sacudíase a luz do seu cabelo cando María negaba coa cabeza.

Ás dez da mañán ceibáronte da escola e volviches a casa, paseando con María; ofrecícheslle acompañala a casa e no seu portal forzaches unha escusa para buscar un escorzo e, non hai ninguén na rúa, bicar aquel sorriso. Daquela cambioute a vida, pero ti non o sabías. De retorno para a casa, o teu pai convocoute inesperadamente ao salón, que as cousas serias non se falan na cociña, preguntouche que querías facer de maior; encolliches os ombros e matriculoute na facultade de dereito. O tren para Santiago saía de contado ás once menos dez, así que amañaches un bolo de roupa na maleta e marchaches sen sentir, aínda co sorriso de María nos beizos, para estrear vida de solteiro nunha habitación de estudante, e coñecer o Santiago de portas abertas, liberdades de choiva e menceres de roupa tendida.

Pero aínda non era mediodía e xa fartaras de tanta novidade; remataches os estudos, fuches de paseo pola Ferradura e recoñeciches nun banco da alameda, mirando para a catedral, a cabeleira donda de María, un cadoiro de acibeche en guedella que governaba a brisa da mañán. En apenas uns minutos casastes, tivestes dous nenos espilidos e listos coma o raio,  puxeches unha praca de avogado no portal da casa e, xa organizada a túa vida, tiveches tempo para invitardes aos amigos a comer pola rúa do Franco.

A sobremesa foi espléndida; por máis que o traballo te impuxera unhas obrigas de horarios e cadencias, sacaches tempo naquela tarde afortunada para conversar con algúns amigos da infancia, na invocación froitosa, as máis das veces, dun groliño de caña vella; para ver medrar minuto a minuto aos teus rapaces, sobardando en moito a túa capacidade de abraio; para ler algúns libros e para dar longos paseos de descuberta. Nun daqueles paseos, despois de tanto, volviches escoitar á cotovía; sentaches baixo unha pérgola de lilas, intentando de novo aprender a mensaxe do seu canto, a razón da súa beleza, o sentido da súa perfección.

Ficaches dormido de contado, e xa eran as seis da tarde cando a voz de María te despertou.

Colléndote das mans, coma adoitaba facer cando mozos, María díxote con voz maina que a túa nai morrera, e sentícheste orfo de alma, cheo de noite e cansanzo. Afectoute máis do que maxinabas porque, por vello que che alcance, a morte da nai é o final da infancia; en realidade, é o final do parto. O círculo aberto polo bico mañanceiro no portal de María pechábase horas máis tarde no derradeiro bico á nai no portal do tanatorio. E apenas se marcharan os amigos e as luces das condolencias se apagaran, os teus fillos convocáronte no salón, que estas cousas non se din na cociña, para che dicir que atoparan un traballo non sabes onde e deixaban valeiro o seu cuarto. Suspiraches fondamente, reordenaches as habitacións, e despois de preguntar a María o que facer, decidistes aproveitar a tarde soleada daquel día perfecto, así que saístes novamente de paseo, xa con algo máis de abrigo, descubrindo novos camiños húmidos, novas terras verdes e novas praias.

O amor é un paseo na praia.

As oito e media pechaches definitivamente o despacho e, para celebralo, fostes á Capelada para contemplar o solpor sobre o mar. A pura contemplación.

Despois dun longo día que fora esvarando entre angueiras e preocupacións, comprobaches que o único privilexio que temos non é a loita que acurta as horas senón a contemplación que as alonga. Unha contemplación íntima e intransferible que nos reivindica como parte dun marabilloso artiluxio trascendente, unha epifanía que non entendemos en absoluto, pero coa que conectamos misteriosamente neses intres de eternidade sen tempo no que o cosmos contemplado nos abre as portas da consciencia e nos acepta como membros de pleno dereito dunha verdade incomprensible, inefable e infinda.

Non facía moito frío cando voltastes para casa pero, aínda así, María quixo prender un rato a chimenea, mentres ti argallabas na cociña preparando a cea. O médico dixérate que andaras con coidado co sal pero, en fin, un día é un día, e preparaches un peixe-sapo con grelos mollado en godello. Estaban os teus fillos e netos, e pasastes un bo rato, mesmo coma na comida, pero nesta ocasión a sobremesa foi máis curta. Rematada a cea, os netos turraron de ti para que, no xardín, lles indicaras os nomes das estrelas, e ti sinalabas a Albireo, a máis fermosa binaria, azul e marela, a Mizar e Alcor, as estrelas irmás, a Tarazed…

Ao marcharen todos, fuches pola casa apagando as luces e finalmente sentaches no sofá, xa pasadas as doce, a carón de María, para lembrar entre os dous os acenos e matices sorprendentes daquel día tan intenso, tan complexo, tan vivo. A casa estaba requecida e pedícheslle a María, xa perto da unha da mañán, que abrira a xanela ao frescor da brisa noitébrega. María deuche un bico de boas noites e foise deitar e ti, xa atordado polo sono, caiches no feitizo do canto dun paxaro que pousou no antepeito da xanela, e adurmiñaches devagar, moi devagariño no colo da súa melodía.