Area

Da parede caían foulas de xabre, migallas de xiz e area graúda, que se arremuiñaban nun recuncho da cela. O preso chamou ao lugar ‘a praia’.

A viaxe

Luns. Mencer. Rutina de milleiros e milleiros de menceres, todos iguais, todos esquecidos. Subo ao vagón entre a preguiza e unha vaga lembranza de sabas revoltas, café quente e bicos mornos de despedida. Sempre é igual. Aquel día o tren viña ateigado de xente, coa que me cruzo acotío os típicos xestos de indiferencia. Unha grea indiferenciada, grisalla, que comeza a semana poñendo no horizonte a esperanza no aburrimento. Aquel día, unha mañán calquera, tiven sorte e atopei un sitio no que adurmiñar, camiño do traballo, arrolado polo murmurio das travesas.

Un móbil cambiou a mañán; o seu timbre insistente fíxome abrir os ollos. O home sentado canda min buscaba con urxencia nos bolsillos. O son ía en aumento, subindo o nivel da alarma, def con catro, def con tres, def con dous. Ao final, atopouno. Na miña inocencia, pensei que o problema rematara.

‘Bos días, princesiña, ¿qué tal pasaches a noite?’

Na miña mente, comecei un argumento de prohibición dos móbiles; nos trens, nos autobuses, nos espazos pechados… mesmo coma os cigarros. Se o fume de herbas, exhalado coa súa prebe de nicotina, fai dano ás persoas, cánto máis dano o fai o fume de verbas, exhalado en público co seu pringue noxento de risiñas, saloucos, gargalladas, sorrisos, sospiriños do ceo e demáis parvadeiras. Cando viaxo, quero descansar, máis nada.

‘Non podo ir, miña rula, ben quixera. Estou… chegando a Barcelona’.

Nun arrouto, volvín abrir os ollos; ¿equivocaríame? A xanela tranquilízoume cunha paisaxe coñecida: casas de Entrevías, Torrespaña, catenarias de Atocha, camiño de Chamartín. O espazo é relativo pero, aínda así, non, non estaba chegando a Barcelona. Ah, a viaxe comezaba a ser interesante. Loitei comigo mesmo para simular o meu alborozo; sen mover un músculo, volvín pechar os ollos, abrindo de par en par o pabillón da orella dereita, convertido na antena que retransmitía unha inesperada representación.

‘Xa o sei, princesa, pero non podo ir todos os días a verte. Cousas de traballo. Onte á noite avisáronme e collín o tren, o primeiriño de todos. Moita me amola, muller, pero xa nos veremos, non te preocupes’.

Un divertimento inesperado. O tren parou en Atocha; as portas do vagón abriron con estrépito, os altofalantes voceaban confusos anuncios, con acento madrileño…

‘Non te escoito nada, miña nena. Sí, o tren parou, estou en Tarragona’.

Seguín durmindo; ou finxindo que o facía. No meu maxín, un recendo a mar inundou o vagón; unha bafarada de brisa mediterránea trasladoume de novo ás praias do verán, naquela Tarragona de mofa, e deixeime ir dacabalo das fantasías do meu acompañante. Saíndo do campo de Tarragona, os meus soños liscaron naquel tren cara a levante, camiño das hortas do Vendrell, dos vellos campos abertos do Penedés, baixo unha lixeira melodía de cotovías e violonchelos. Por un momento, fun na néboa do mentireiro, agardando máis sorpresas naquel vieiro inesperado…

‘Esta semana téñoa moi complicada, miña rula. De Barcelona marcho a Niza, e logo a Paris…’

Barcelona, Niza, Paris… Saíndo de Atocha, o tren embocou o túnel por baixo do Paseo do Prado, pero abondaba o desvarío daquel home para levarme nun tren camiño de París, sin me mover do asento. O meu acompañante, se cadra na sospeita, foi baixando a voz.

‘Non te evito, miña nena, pero… ¡Cómo dis que non te quero! Claro que sí, pero… …e todos os días que fun verte, non contan, non? E todos os dias que tiven que madrugar para chegar cedo a túa casa, antes de vir traballar, para probar os mellores almorzos de Madrid, non mo valoras? Miña parrula…’

A conversa, que eu escoitaba en monólogo, tornábase noxenta por momentos. Os mellores almorzos fainos a miña muller, pensei, queixo do Cebreiro con marmelo, torradas de pantrigo con picual …non sendo que o home se refira a outro tipo de almorzo, en pura metáfora, con máis carga de mel, dozura e, por suposto, picante a granel. Odio estas blanduras de corpo e mente; pero, como son un cotilla, fiquei a escoitar, mentres o outro baixaba a voz aínda máis.

‘Se por min fora, rapaza, xa sabes que iría todos os días, pero non pode ser. Algún día… Non sei, xa sabes, é perigoso. Calquer día… pasa algo’.

Calquer día pasa algo. Unha frase marabillosa que, na súa redonda perfección, encerra o misterio do futuro, o cerne da nosa esperanza, o sentido da vida. Pero se aquela frase do meu acompañante esquivaba o linde da obviedade e dicía algo de interese é porque, como sabemos, na maioría dos días non pasa nada; e acomodados da cálida rutina deste carrusel valeiro, apenas a posibilidade de que algo ‘pase’ --aínda que non se quede connosco, que veña e que se ‘pase’--, vívese coma un risco intolerable, ou cando menos incómodo. A vida ten que ter algo de incertidume, de nostalxia do non vivido. Bla, bla, bla… Isto é un discurso que teño moi ben aprendido; o malo é que non sei se creo nel; non debería frivolizar sobre as supostas inconveniencias dunha vida ausente, porque calquer día… O home seguía a falar, e xa non era un descoñecido; era o meu camarada, o meu amigo, porque a amizade consiste en iso, en compartir un segredo; de feito, estábamos a compartir tamén unha viaxe fantástica.

‘Non lle dixeches nada, non? Isto non pode continuar así. Non sigas, por favor. Quérote, pero… Hoxe non podo ir, de verdade; ¡se estou chegando a Martorell!; non podo falar, de verdade, hai xente…’

O tren saía do túnel, perto de Chamartín, e a luz petoume nas pálpebras; cos ollos pechados busquei os polígonos de Martorell, os labirintos de autoestradas, a ponte sobre o Llobregat. Para seguir naquela viaxe, debía atender a miña orella, non perder o fío.

‘Xa falamos disto otras veces, e agora non podo falar. Non lle vexo futuro a isto, miña nena, mentres non resolvas isa cuestión. Se o teu matrimonio é un fracaso, non sei, fálalle, dillo, cóntalle que a vosa historia foi marabillosa pero que todo ten un final. Non sei, pero non podo aturar esta tensión, miña princesa, non podo. Teño que colgar’.

Abrín os ollos; estaba claro que aquela mañán ía de sorpresa en sorpresa. Sentín algo de pena polo meu amigo, que finxira marchar a Barcelona, agora o sabía, para non atender a súa amante, que adoecía por velo. Liortiñas de parella, amores correspondidos, historias mil veces contadas, mil veces novas.

‘Vale, vale, non chores, non chores. Claro que sí, nena. Chámalle. Si llo dis, vaste quitar un peso de enriba, xa verás. Todo vai sair ben…’.

O meu camarada ergueu de novo a voz, con confianza, pensando que ninguén lle escoitara…

‘En fin, rapaza, solucióname esa teima canto antes, e cando volva da viaxe falamos, vale? Déixote, que estou a chegar. Biquiños’.

E colgou. Un silencio mesto, incómodo, cargado, veu ocupar o lugar da súa parolada. Daquela, escoitei un móbil.

A vibración que sentín na perna veu acompañada por un timbre característico; de toda a miña axenda, aquel timbre estaba escollido, destinado, entregado devotamente a un único contacto. Ela quería falar comigo. Ela quería falar comigo, pero ela nunca me chamaba polas mañáns, que quedaba na casa facendo a cama e recollendo o almorzo. Abrín os ollos sen mover a cabeza. De esguello, vin ao meu amigo respingar e mirar para min de fito en fito. O móbil seguía a soar, co seu tono agudo e metálico, aquel tono que a ela tanto lle gustaba. Queixo do Cebreiro, pantrigo con picual, hortas do Vendrell… A xente do vagón virou a cabeza interrogándome, pero eu non me movía. Soaba e soaba. Pechei os ollos e adurmiñado por aquel timbre sincopado e hipnótico deiteime na colina de Montjüic, mentres o sol novo de outono navegaba sobre un mar inmenso. 

Unaccompanied

Xa non o recordas, pero todo comezou ao rematares as vacacións de verán e valeirarse o pobo. A xentiña da capital marchou e ficastes os de sempre, as dúas ducias de familias, para termar do río e das eiras, dos campos desertos e dos soutos asilvestrados. Algo haberá que pensar para superar o fastío, para pasar as tardes sen vento e as noites murchas de outono, e fixestes un grupiño de teatro. Xa non o recordas, pero fuches dos organizadores, dos entusiastas da primeira fila, porque estabas asustado do aburrimento, da preguiza de non facer, de non existir, de demorar tardes enteiras escoitando a choiva día tras outro. Fagamos unha obra de teatro, dixestes. Unha obra real, de actualidade, mergullada de verdade e sentimento. Sexamos intrépidos, poñamos en escena unha produción que rache cos estereotipos; queriades que se falara de vós, que mesmo na capital houbera quen comentara o voso atrevemento e valor. Fagamos unha obra sobre a emigración, pensastes, sobre o drama dos refuxiados, a traxedia dos pobres, das moreas de xente que quere vir a esta terra e lles pechamos as portas. Velaí un tema de interese, que non hai tema máis actual, máis candente. Reunístesvos para planificar a obra, para deseñar o argumento e as personaxes; non había moitas ideas, non sendo o voso degoiro de fidelidade absoluta coa realidade. E así o fixestes, fagamos a historia dun emigrante co seu fillo que quere chegar ao noso país, qué historia máis tenra, sinxela; gustarálle á xente. E o argumento… xa o veremos, dixestes. Xa non o recordas, pero alguén propuxo o teu nome para protagonista, porque tes un neno de tres anos, e ti aceptaches. Ti, bravo e garrido, saíndo á escena co teu fillo no colo, ¿quén ofrecería un perfil máis axeitado, que conectara máis coa xente? Aceptaches. ¡Dádeme o texto! berrabas estusiasmado. Pero aínda non había texto. Hai que poñerse no papel, dixéronte, tes que adelgazar un chisco. Non hai problema, dúas semanas comendo con coidado, e xa está. E así o fixeches, mais pouco adelgazaches. Sería cousa mellor, comentáronche, que deixaras de comer por uns días, tres ou catro. ¿De verdade? A xente vería en ti a mirada dos refuxiados, o aceno famento, o xesto apurado das agonías; non perdes nada. Aceptaches. E o neno tamén, que non coma. Non, aí non quixeches aceptar, pero comentaron que, no cabo, ninguén se crería o teu papel cun rapaz gordecho ás costas. Dixeches que non, mais insistiron en que a obra sería un éxito, que falarían de ti na capital e, en fin, que o neno era moi pequeno e recuperaría de contado o apetito. Aceptaches, e estiveches tres días sen comer, e sen dar de comer ao teu fillo. Pasou dous días chorando o cativo, pero xa no terceiro día calmou, e quedou como pampo, lento, perfecto para a obra, e ti tamén estabas xusto na sazón para ilustrar, co teu perfil ausente e desleigado, o drama que iades representar. De non ser pola túa pel, aínda morena do verán; aceptaches logo pasar uns días encerrado co teu fillo nunha pequena habitación no soto de teatro, prolongando o xaxún, na procura do necesario matiz pálido que convencera aos espectadores. Pasado o tempo, non obstante, houbo unha nova reunión e os veciños comentaron con convicción que, a pesar dos teus esforzos, non serías capaz de reflectir no teu rostro, na túa actitude, o drama dos que fuxen dos abusos e das torturas. Daquela foi cando, para destilar na túa experiencia vital a precisa viveza e sinceridade na representación, decidiron prolongar o voso encerro, e de cando en vez entraban na túa cela uns veciños vestidos de uniforme e batían en ti, zoupándote na cabeza e nas costas con paos de malla, día tras día, ata deixarte esmagado e parvo. Ao principio protestabas, pero segundo foron pasando as semanas o teu corpo foi esmorecendo amolado polos golpes, mentres ías perdendo a cabeza; apenas foron unhas semanas, que pasabas cun pouco de auga e migallas que algún veciño, de canto en vez, deixaba cair como por descoido. Para aquela xente, compréndeo, foi dura aquela experiencia, pero no fondo agradecían ver cómo, pouco a pouco, os teus ollos ían collendo o xesto de pavor, de anguria, de esquiva enaxenación, propio da personaxe que tiñas que representar. Confesareite que o grupo, daquela, pasou una crise criativa, pero afortunadamente unha noticia de prensa deulles a idea para remataren a obra; aquela noticia falaba dun neno que chegara nunha lancha de emigrantes a Canarias, e que na mesma gamela foi repudiado polo seu pai, que finxiu desconocelo, para que o neno pasara por desamparado e non fora devolto con el. Non liches a noticia. Ninguén a recorda xa. Pero o teu grupo de teatro concordou que montar semellante escena garantizaría o éxito da obra; polo tanto, decidiron que alguén baixara a túa habitación e, con engano, che dixera que non te preocuparas, que prepararas a túa marcha, que aquela mesma noite aproveitaras a escuridade para fuxir, e douche unha chave da porta, e che marcou con detalle o camiño seguro para evitares aos uniformados, dos que debías gardarte, porque se che atopaban estarías perdido e retornarías ao burato e non saerías nunca máis na túa vida. Ti escoitabas ou non escoitabas, xa non sei, pero á noite abriches a porta da cela e saíches o pasillo, co teu rapaz collido pola man, e seguiches o vieiro que che dixera aquel, e de súpeto estabas nun escenario, ti non o sabías, e diante del unha platea cheiña de xente, que ti non vías, e era a noite do estreno. E ti saíches, como acunicado, case arrastrando o corpo, sen saber onde estabas, apertando ao neno cara ti, e os espectadores que ti non vías apreciaron fondamente o realismo dos hematomas, o ronsel de sangue no teu rostro, o teu camiñar ausente, a túa mirada atolecida. No plan previsto, os uniformados saíron entón a escena, e a túa resposta foi magnífica. Os teus berros de desespero, os teus torpes intentos de te agochar entre bastidores, chegaron ao corazón da xente; pero os guionistas tíñano todo previsto, e non había escapatoria. Alí mesmo, sobre o escenario, montaron un escano de tribunal, e un home togado leu, con toda tranquilidade e solerma, a túa condena: voltarías ao burato de onde viñas e non saerías nunca máis. E o xuiz, buscando a resposta dramática, engadiu a pregunta de se o rapaz que te acompañaba era o teu fillo, ou tiñas algo que ver con el. E ti, montado nunha raiola de paranoia, dixeches que non, que o neno non era teu, que o atoparas nos escuros pasadelos de escapada, pero que non había motivo para que regresara contigo ao burato do que viñas; e apartaches o rapaz do teu carón, coma quen aparta unha mosca, igualiño que o rapaz da noticia. Coma aquel neno emigrante, o teu fillo teimou entón por te abrazar as pernas, por subir ao teu colo chorando á berros, pero ti, nun xesto de certa carga tráxica, abriches os braciños do neno para afastalo lonxe de ti, para o chan, onde o neno quedou berrando ata que uns uniformados sacáronno por unha porta; de contado, outros te colleron e marcharon contigo por otra porta e entón, ti xa non o viches, baixou o telón.

O cisne

Cada noite de verán, apenas á anoitecida, o cisne ergue o seu voo. Na chaira poboada de luminarias, a súa figura inmensa énchese de silencio, porque sempre hai silencio no ceo; sempre hai silencio na maxestade. O temoneiro Deneb terma do leme de popa nun voar silandeiro e aberto, intemporal e lixeiro, e pesar de cargar no seu espiñazo de ave co peso de toda a galaxia. O seu perfil abrangue todo o firmamento. Non hai noite. Durmimos acubillados na sombra que proxecta un cisne voando. Na súa viaxe eterna e circular, na ruta marcada polas estrelas, o cisne pasa cada noite a carón de Tarazed; nunca o alcanza.