O eco

Moitos anos despois, cando viu a esquela de Lola na Voz de Galicia, Carlos recordaría vívidamente a excursión que fixera co seu padriño polas terras de Caldelas. O padriño foino buscar aquel día, coma sempre sen aviso, co seu inmenso coche botando fume por toda a eira, chamando a voces polo dono da casa. Entrou na cociña coma se fora un marqués, un habaneiro de pro, un señor, sentou e pediu un zume de laranxa. ‘Quen quere vir comigo a unha excursión científica?’ e os rapaciños correron a se agochar baixo as camas. Carlos tiña dezasete años e non estaba para as parvadeiras dos irmáns. A súa nai turrou del mentres contestaba: ‘aquí o Carlos quere ir contigo, padriño’. Que remedio!

O padriño tiña o feitizo propio dos seres insoportables: divertido, canalla, coraxudo e cruel. Dicía ser enxeñeiro e inventor, e de certo que non aforraba en cacharrada diversa, artiluxios estrafalarios, trapalladas, bobinas, matraces, fíos eléctricos. Carlos montou no coche e dende o asento puido advertir no xesto de despedida da súa nai un certo aceno de acougo, vendo como aquel home se afastaba contento.

‘Que tal che vai no instituto, Carlos?’ preguntou o padriño. O interpelado estivo a piques de mentir pero, por unha razón descoñecida, era incapaz de facelo cando lle chamaban polo seu nome; non estaba afeito a tal cousa e o padriño falaba así de seguido. De maneira absurda, o vocativo premíalle á pregunta un tono de dozura que sorprendía a Carlos, como se lle parecera estraño que alguén soubera o seu nome, que alguén reparara nel.

‘Regular’, contestou con honestidade. ‘Iso está ben’, replicou o padriño. ‘E algunha rapaza no horizonte?’  ‘Bueno, tanto como no horizonte…’ O padriño riu. ‘Como se chama, Carlos?’ O rapaz suspirou. ‘Chámase Lola’.

A viaxe foi moi longa; cambiaron de conversa varias veces e outras tantas o padriño regresou a Lola. Carlos, moi incómodo, foille contando que era compañeira de clase, unha nena ben bonita, pero que aínda non lle confesara o seu amor nin a rapaza sabía nada do seu interese. Para evitar as chufas do padriño, non lle dixo a verdade: que Lola era o amor da súa vida. Ao final, atribulado polas preguntas, deu por quitar do peto unha fotografía da rapaza que gardaba con agarimo na carteira, sacada no almanaque do instituto. O padriño, sen deixar de conducir, tomou a foto coa man dereita e, ollándoa a relampos durante un anaco, concluiu coa súa sentenza inapelable: ‘esquécea’.

‘Non che gusta?’, preguntou Carlos sorprendido. ‘Pero ti a viches ben, meu rapaz?’ Un silenzo incómodo seguiu á contestación do padriño. Pola esquerda veían as ruinas do castelo de Maceda entre castiñeiros; cruzaron cunha parella montada a cabalo como vellos fidalgos doutro tempo. O padriño pareceu intentar unha cantarea: ‘Sei troppo bella, Tosca, e troppo amante… gústache a ópera?’. Carlos negou coa cabeza. ‘Verás, non te anoxes pero ti te miraches no espello? Es un bo mozo, terás un futuro ilusionante; sei polos teus pais que es moi intelixente, pero a intelixencia inclúe a habelencia de coñecer as túas limitacións, entendes?’ ‘Non entendo nada, padriño’ sorriu Carlos.

‘A rapaza non é ben bonita, como dis; é un prodixio de muller, e ti, que non es quen de fritir un ovo, non tes nada que facer con ela. Non me malinterpretes; sabes que o que digo é verdade, porque es listo e coñéceste. Polo demáis, a intelixencia tirou de ti todo xesto de soberbia, que é pecado mortal e capital, e non me dirás, meu querido, se non hai que ser moi soberbio e andar pagado de si para pensar que unha muller coma esa vaise conformar cun mociño coma ti. Troppo bella per te. Pero non te amoles nin a tomes comigo’.

Carlos protestou confundido: ‘e por que non podo querela?’ O padriño non tivo piedade. ‘Podes querela, claro, e moito, pero entón será tanto pior para ti. Canto meirande é o amor, tanto máis se afasta. Canto máis se ergue á figura da amada, tanto máis nos abaixamos nós, tanto máis inmerecentes nos temos para acadar a súa altura. É normal; pasoume algo semellante a min tamén. Pero esta muller… Faime caso. Tanto devecemos pola dona do noso corazón, tanto queremos que sexa feliz, que desexamos para ela algo mellor que nós mesmos; é normal. Por iso non lle confesaches o teu amor, por iso non llo confesarás nunca’.

Carlos non contestou. A conversa xa non lle interesaba; virouse cara a xanela e quixo atender a paisaxe de outono que se tendía ante el. Un recendo a vendima e castaña, a lareira acesa, a néboa no Rodicio, a figueira brava, un recendo a frío… O padriño cambiou de tema e empezou a falar dos seus últimos experimentos, ante o fastío e ausencia do afillado. Ca súa voz monocorde falou dun espectacular descubrimento, froito de anos de estudo, que pretendía demostrar nas ribeiras sagradas do Sil. Atazanado por un nó na gorxa e unha nube espesa entre os ollos, Carlos andaba ben pouco interesado no conto do padriño, que relataba historias de misterio e drama.

A teima que lle quitaba o sono á aquel home era a enxeñería do eco, aquel intrigante atributo do son que lle facía viaxar no espazo e regresar á súa fonte. Segundo contou, existían informes técnicos, en parte segredos, que profundaban no análise molecular das ondas sónicas e que levaban a conclusións sorprendentes; entre outras, a evidencia de que o son permanecía no aire un tempo ilimitado. Aquela tese fora desenvolvida polos vellos teóricos do século dezanove, convencidos de que o berro que regresaba tras ecoar no monte nunca desaparecía de todo; o son rebotaba indefinidamente entre os rochedos cunha intensidade decrecente, ata se convertir en inaudible. Estudos soviéticos certificaban, nefecto, que este decrecemento na audición respondía a una fórmula matemática cunha curva asintótica que tendía a cero pero que, tras diversas conxeturas, non estaba demostrado que o acadara nunca, respondendo á teoría clásica do límite da función. Daquela, para seguir escoitando o eco non precisaríamos máis que contar co instrumental axeitado. O padriño amosoulle a Carlos unha revista norueguesa onde se explicaba como un técnico de Oslo rexistrara e gravara no fiordo de Stavanger o eco dun berro emitido tres días antes; e aínda había rumores de enquisas chinesas que falaban dunha máquina que rexistrara ecos de sons emitidos quince días atrás.

Carlos atendía ás explicacións entre a desidia e o desinterese. Con moito coidado gardou a fotografía de Lola na carteira; sabía que o seu padriño tiña razón: xamais lle diría nada, nunca lle confesaría o seu amor. Tiña devoción por aquelas guedellas asilveiradas, por aquel sorriso loiro, pola súa forma de andar. A súa raíña merecía un rei, nunca menos.

O padriño seguía a falar das súas historias, comentándolle que el mesmo, baseándose nos principios acústicos estudados, sacara do maxín unha fórmula de gravación moito máis afinada e perfeccionada que aquela escandinava, e que estaba en disposición de rexistrar ecos producidos trinta ou cincuenta anos antes. Carlos pensou que toleara, pero o padriño insistiu: ‘imos facer un experimento, xa verás’.

Chegaron á ribeira do Sil, perto de Castro Caldelas. Aí mesmo, nun lugar chamado Fontao, o padriño baixou todo o instrumental que traía consigo; despois guiou a Carlos a unha pena sobre o canón e díxolle: ‘eu baixo a Doade que quero rexistralo todo; ti agarda un anaco e dentro de dez minutos berra, ti berra ben alto, vale?’. O padriño desapareceu cun par de aparellos ao lombo; Carlos agardou, agardou  mentres o vento lle daba na cara, un voitre planeaba ao lonxe e o recordo dos pequenos ollos de Lola lle ferían coma un coitelo azul. Pasado o tempo, Carlos púxose en pé e con todas as súas forzas berrou a súa culpa: ‘Lola, ámote’.

Dalí a ben pouco regresou o padriño: ‘Perfecto, Carlos, todo perfecto’. ‘Graváchelo?’, preguntou inquedo o rapaz. ‘Non, non, que o experimento non é tal; o que fixen foi rexistrar neste fonómetro os vectores precisos do teu berro, as coordenadas exactas que me permiten telo perfectamente localizado, entendes? Agora, si volvemos en cincuenta anos, estes vectores nos permitirán resgatar os últimos movementos das moléculas que alteraches con teu berro, e poderemos volver a escoitalo’. ‘Menuda chea de parvadas’, pensou Carlos.

Non pronunciou verba en toda a viaxe de volta; non perdoaba os comentarios do padriño, que cairan na súa alma coma o sol cae no horizonte traendo a noite. Xa en casa, deitouse e propúxose esquecer toda aquela excursión malfadada, cousa que conseguiu de contado. Non obstante, foi incapaz de esquecer o discurso do padriño porque, ben no fondo, sabía que estaba no certo. Nas semanas seguintes comezou a evitar a Lola ata que a rapaza esqueceu o seu nome.

Así pasou tempo e tempo, ata que trinta e cinco anos despois un carteiro chegou a casa de Carlos traendo un voluminoso paquete. Na carta que o acompañaba, alguén lle informaba da morte do padriño e da súa derradeira vontade de que o seu instrumental pasara ao seu afillado favorito. Dentro do paquete Carlos atopou todos aqueles trebellos que cargaran no coche anos atrás, xunto cunha libretiña con notas.

‘Teño unha reunión urxente en Ourense’, dixo á súa muller. Cargou o paquete no coche ás présas e sobre a tardiña chegou a Fontao. Na mesma pena onde berrara anos atrás desembalou o instrumental e, seguindo cun detalle de reloxeiro todas as instruccións impresas na libreta, fixou no aparello as coordenadas do berro, colocouse os auriculares, puxo a máquina en funcionamento e tendeu as redes da espera.

Non escoitou nada; comprobou os axustes, agardou varias horas, pero todo foi en van. O seu berro inútil e maniño desaparecera.

Non hai perda comparable á do que nunca se tivo; o padriño nunca llo dixera. Entrando a noite, estarrecido de frío, apagou a máquina e bagoou en silenzo.