Compostela

 Os templos érguense, pedra sobre pedra, como un presente á divinidade. Son un vencello entre os homes e os deuses, inspirados no devezo de chegarmos a ser coma eles. Relixión quere dicir tanto como ligazón, o fío que lía a urdime entre a realidade e o soño, o temporal e o eterno, a terra e o ceo. En Compostela construíron a igrexa máis fascinante da cristiandade, adicada o Ser Supremo; ben perto dela edificaron a casa dos sacerdotes e dos homes encargados de o coidar e louvar, e nesta casa alzaron outra igrexa. O traxecto dende o templo consagrado ás almas dos monxes e seminaristas ao templo consagrado á divinidade é o camiño entre o home e o deus, o camiño da vida.

Tal vez por esta causa, ambas dúas igrexas non se miran e aparecen radicalmente opostas, ofrecendo cada unha a imaxe invertida da outra. Mentres a Sé episcopal ofrécenos un ‘yang’ luminoso, cálido e expansivo, o ‘ying’ doutro templo, o segundo da cidade, nos devolve a imaxe dunha catedral de pel volta, en reverso.

As dúas igrexas están tendidas en paralelo na ladeira dunha lomba, pero mentres a Catedral, como manda o canon, ofrece a fachada cara poñente sobre as veigas do Sarela, esta outra igrexa amósaa cara levante; está construída ao revés. Como ambas están en costa, as dúas precisan de escaleiras de acceso, pero mentres a Catedral gózase dunha escaleira ascendente, símbolo da divinidade, a este outro templo virado do que vos falo accédese por unha escaleira descendente, símbolo do profundo, e non con chanzos rectos, dereitos e soleados, como a súa rival, senón con treitos curvos, escuros, eternamente húmidos, pechados sobre si, coma un útero estraño. Unhas escaleiras saen da terra; outras, ascenden ao ceo.  

Mentres a Catedral abraia cunha fachada en ascenso vertical sobre dúas torres de lume, esta outra igrexa ten unha portadiña horizontal, pesada, humilde, sen torre ningunha. Realmente, é unha igrexa sen fachada. Se a miramos ben, a fronte parece pertencer a un moble de nichos, coa súa ringleira de santos en formación. Eso é: semella case como un elemento decorativo interior que, por algunha causa, alguén decidíu sacar para fóra. Esta igrexa ten un retablo por fachada.

Sácase o interior para fóra e o exterior vai para dentro; ata aí chega o desafío da realidade construída ao envés. Ten algo de feminino esta igrexa tan humana. Fernando de Casas proxectou para este templo un retablo imposible: unha obra de prodixio que abandona a parede e se instala no cruceiro, deixando o coro detrás. Un portento barroco, exento e bifronte, recargado, alto, feito de orgullo e lume coma as torres que o mesmo autor alzou no Obradoiro, pero instalado todo no corazón da igrexa. Grazas a este enxeño, este insólito templo ten a fachada edificada no seu interior, confirmando a súa condición de reverso especular da súa veciña. Instalada no comezo do camiño, o retablo é o xérmolo en embrión das torres da Catedral, un óvulo fecundado de maxia, presto a rubir polas escaleiras de saída e agromar baixo a luz do solpor.

No medio do camiño que vai dende a igrexa dos homes á igrexa de deus, hai unha gárgola expectante agardando por min. É unha serea feitiña con rostro de muller, colar de pérolas, corpiño axustado e cola de peixe, tal vez coma a que escoitou Ulises de regreso a Ítaca navegando unha singladura semellante. Ten mirada de pedra, aberta e curiosa. Por Compostela teño visto, en tardes de choiva, as miradas máis fermosas do mundo e se cadra esta serea que me fita paseou comigo pola Ferradura algunha tarde de setembro. Esta mirada que me sae ao paso no camiño entre o útero e o parnaso apréndeme un espírito atlántico que enche as miñas branquias galegas; un ser no medio do camiño que non se quere definir: na historia da mitoloxía, a serea non é nin humana nin divina, nin boa nin mala, nin triste nin leda, non ofrece nin perigo nin agarimo. Simplemente agarda.

Cada vez que paso polo lugar, a serea mírame e fica como pensativa. Quero pensar que aínda lembra quen son entre os milleiros de turistas que atravesan a rúa sen a ver. Compostela soporta cada vez meirandes multitudes, pero mira para ben pouca xente. O meu temor, coreño e egoísta, é que a cidade non mire cara min cando regrese, non me recoñeza e non me diga nada, convertida xa nun mudo escenario de pedra con escorregada de maletas.