Fábrega

Existiu ou non existiu; tampouco importa tanto. Ou máis ben non importa nada. Unha referencia, unha liña nun breve no semanario da Vila, se cadra certa, se cadra inventada, se cadra absurda, se cadra real. Sei que non me creredes. Tanto ten. Poderíavos falar dun animal azul que tanto soñou ser dorna senlleira que o soño creoulle unha vela no corpo e aprendeu a navegar. Se cadra irreal. A historia existe; abonda con iso.

 Apareceu un domingo de setembro; eu non o vin, así que non o podo dicir con seguridade. Chegou no autobús de liña de Ferrol e vestía un chapeu azul escuro. Chovía. Ninguén soubo nunca o seu nome; en Santa Marta alcumárono ‘o tolo da praia’. Fará disto oito ou nove anos.

 Non sei onde paraba; non habería de ser complicado sabelo, porque na Vila non hai moito visitante en setembro, pero ninguén me soubo dar noticias. No hostal dixéronme que por alí non pasara.

 Non sabemos de taxista ou veciño que o levara, pero durante varios días foi visto pola costa de Loiba entre a Ribeira Grande e o Esteiro, paseando. A primeira persoa que disque falou con el foi Lola de Céltigos, que se apiadou da súa figura unha tarde de maruxía e choiva salgada. O home subía da praia do Picón, mollado e perdido. ‘Non lle ía dicir nada’, contoume Lola, ‘pero esbarou nas escaleiras e esnaquizou a cara toda no chan; chamei por el, díxome que estaba ben e inviteino a tomar un café, o tolo que lle chamaban’.

 Lola morreu hai anos; vivía no lugar de Mourama, onde levou ao seu invitado. ‘Termando da cunca do café coas dúas mans preguntoume pola praia de Fábrega’, contoume Lola, ‘díxenlle como baixar, pero resultou que non quería ir; solo saber dela’.

 A historia é revirada e complexa. Absurda. O home díxolle a Lola que andaba na busca dunha xente; a xente que baixara a Fábrega o derradeiro sábado de agosto, semanas atrás. Para que, non o podía dicir, pero lle era cousa vital dar con aquelas persoas. O home semellaba tan adoecido que finalmente Lola remitiulle a Hugo do Sarridal, que vivía en Rubido e que polo verán adoitaba baixar a cotío á praia.

 Fábrega é un mundo dentro dun mundo dentro dun mundo. Un vieiro cativo, as veces rego, descende máis de cen metros entre toxos e queirugas para chegar, vinte minutos máis abaixo, a carón do mar bravo, ribeira cativa e longa soedade.

 Non sabía por que, pero Hugo sentiu compasión polo home que se achegou a súa casa. Confirmoulle que si, que aquel sábado baixara á praia. O outro, mirándolle cunha covardía asoballante, cunha timidez temeraria, preguntoulle se vira na praia a un home alto, como estranxeiro, magro de carnes e vestido de branco… Hugo negou coa cabeza e o visitante pechou os ollos con forza. ‘Pero igual’, engadiu Hugo, ‘se cadra alguén o viu porque aquel día, se era sábado, baixamos a Fábrega toda a equipa de fútebol de Ladrido, que viñamos dunha partida en Mogor’. O home abriu os ollos; ‘toda unha equipa?’ ‘Si, e malo será que ninguén vira nada’.

 A maioría dos xogadores vivía en Santa Marta. O viaxante retornou á Vila co nome e enderezo de todos e comezou a chamar casa a casa. Daquela, xa todos sabiamos que alguén buscaba un rastro; un por un, os xogadores dixéronlle que estiveran no lugar. O home, agarde, como era…? Se cadra un, non, eu tamén, catro, cinco, oito lembraban telo visto, como non, claro que si, paseando á beira do mar, un home delgado coma un fío de centeo, mollando na escuma as perneiras de liño, si, agora, agora que o dis, eu tamén…

 La Voz de Ortigueira publicou un breve, brevísimo, adicado ao pasaxeiro. Noutro tempo sería un exercicio de lirismo en tipos móveis… ‘Buscando noticias de su interés, se encuentra en la Villa un ilustre visitante; hacemos votos para que lleve a buen fin sus pesquisas’. O descoñecemento que xurde do misterio é morno; o que xurde da ignorancia é frío.

O viaxeiro seguía a preguntar. Aquela figura vestida de branco escribiu algo na area e quería saber o que. Como? O viaxeiro sabía, tiña información de certeza de que o home polo que preguntaba se entretivera en dibuxar na area mollada de Fábrega unha mensaxe relevante. Necesitaba, necesitaba pola salvación da súa alma saber que dicía. Un por un foi inquerindo, primeiro con dozura, máis tarde con inquedanza, ao final con arrepío. Era imposible que ninguén vira nada. Os rapaces encollíanse de ombros; tal vez algún entre eles, con moito esforzo, lembraba a imaxe do home anicándose na beira cun garabullo na man, como escribindo… pero máis nada; tal vez Manolo do Seixo, o único que faltaba do grupo porque se matara días atrás regresando das festas de Cariño, puido ler o texto misterioso, pero de ser así non o dixo a ninguén.

 Teimudo, o visitante volveu visitar unha e outra vez aos testigos, volveu repetir as mesmas preguntas. O seu carácter foise acedando, derrubando, ante a mirada dos veciños que non entendían nada. Como podería ser cousa de importancia a escrita do home vestido de branco? Pero en realidade quen era, de que se trataba, que xogo era aquel? Non contestaba; soamente repetía as súas preguntas. A misteriosa pantasma deixara unhas frases escritas na praia e non había ninguén que lle dera esperanzas ao pobre interrogador. É cousa de vida ou morte, repetía, por favor… Aquel día a marea estaba a baixar; logo as frases permaneceran horas á vista do mundo, pero pouca xente baixa a Fábrega. Os xogadores, os familiares, os amigos entraron en colapso; adoecían por axudar, pero por máis que forzaban os seus recordos eran incapaces de inventar unha mentira crible; ninguén vira ao home escribir aquilo que, segundo parecía, era tan trascendente, tan relevante, a mensaxe que podía salvar unha vida, quen sabe se o planeta enteiro, en rúbrica esquecida sobre a area mollada…

 Organizaron unha excursión a Fábrega, a ver se por cousa se achaba algo. Baixaron a encosta, un tras outro, levando consigo ao visitante. Cando chegaron ao areal, apenas baixada a marea, buscaron alguna pegada, o ronsel dun pau na praia húmida e descoberta… e non atoparon cousa. Trinta veciños de Santa Marta de Ortigueira buscando rastro de algo escrito na area semanas atrás; velaí o misterio da esperanza. Cansos, no lusco fusco do solpor subiron de novo ao camiño de Loiba e marcharon para as súas casas.

 Aínda se viu ao visitante uns días máis por Santa Marta, preguntando ao chou no malecón a todo aquel que pasaba… Xa daquela o pobo pensaba que atolecera. Un día deixaron de velo.

 As veliñas de mar son unhas medusas azuis, fermosas e inofensivas que aboian na mar océana. A natureza deu a estes animais unha vela randa, triangular e acoitelada, e convertiunas en gamelas viaxeiras que aprenderon as artes dos ventos e das correntes. As mareas de outono levan ás veliñas a sobordar na praia de Fábrega, onde morren, deixando en esparexo minúsculas láminas, pétalos transparentes con velas de cristal. Cando sube a marea, desaparecen.